I SA/Wr 731/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 08 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności R. M. jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe A spółki z o.o. z/s w J. G. z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: I. przyznać skarżącemu R. M. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w całości oraz ustanowienie adwokata z urzędu; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata uzasadniając, że pracuje na ¼ etatu z wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 400 zł brutto. Na utrzymaniu ma 6-letnią córkę, której winien zapewnić godziwy byt. Dodał, że adwokat jest potrzebny z uwagi na fakt, że sprawa jest skomplikowana faktycznie i prawnie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką, mieszkają w mieszkaniu (64 m2) stanowiącym własność żony wnioskodawcy, poza tym nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania obejmują czynsz 501,67 zł, prąd 110,19 zł i gaz 45,24 zł. – łącznie 657,10 zł. Dochody uzyskiwane są ze stosunku pracy na ¼ etatu oraz z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego, która w lipcu 2010 r. nie osiągnęła dochodu. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., nadesłane zostały: zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków, zeznania podatkowe skarżącego i jego żony za lata 2008 i 2009, zaświadczenie o wynagrodzeniu skarżącego, kopie z księgi podatkowej za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2010 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego żony skarżącego i z karty kredytowej [...]. Z powyższych dokumentów wynika, że małżonkowie wydatkują, poza już wymienionymi opłatami związanymi mieszkaniem, 500 zł na żywność, 1.450,23 zł na ratę kredytu mieszkaniowego, 151,88 zł na ratę kredytu w [...]. Łącznie 2.759,21 zł. Źródłem finansowania tych wydatków – jak wskazał wnioskodawca – są dochody jego żony i jego wynagrodzenie za pracę. W 2008 r. wnioskodawca ze stosunku pracy i z działalności gospodarczej uzyskał łączny przychód 16.086,54 zł, w 2009 r. ze stosunku pracy 800 zł. Jego żona w 2008 r. osiągnęła przychód ze stosunku pracy i z innych źródeł w kwocie 14.312,57 zł, w 2009 r. z działalności gospodarczej i z innych źródeł 21.901,30 zł. Z prowadzonej działalności w maju 2010 r. przychód wyniósł 7.000 zł i nie poniesiono żadnych kosztów jego uzyskania, w czerwcu poniesione zostały tylko koszty w kwocie 2.990 zł, natomiast w lipcu przychód i koszty jego uzyskania wyniosły 0,00 zł. Wyciągi z karty kredytowej wskazują na zadłużenie w wysokości ponad 2.000 zł, wyciągi z rachunku bankowego potwierdzają kwotę spłacanego kredytu oraz wpłaty własne i dokonywane przez pracodawcę skarżącego z tytułu "Rozliczenia" i "Zapłaty za usługi" w kwotach miesięcznych od 700 zł do 1.700 zł. Wnioskodawca dodał, że nie posiada z żoną żadnych środków transportu, nie posiada też rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 4 października 2010 r. referendarz sądowy przyznał stronie prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, odmawiając stronie prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. W części uzasadnienia dotyczącej wyjaśnienia przyczyn dla której odmówiono skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych referendarz wskazał m.in. na historię rachunku bankowego małżonki skarżącego i dokonywane na to konto wpłaty pochodzące od pracodawcy skarżącego (zatytułowane "rozliczenia" i "zapłaty za usługi"), które przewyższały deklarowane przez skarżącego wynagrodzenie. W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżący –odnosząc się argumentów podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – wyjaśnił, że księgowane na koncie wpłaty stanowią rozliczenie usług biurowych świadczonych przez A. M. (żonę) na rzecz biura rachunkowego w którym zatrudniony jest skarżący R. M.. Jak ustalił Sąd z urzędu, oprócz sprawy o sygn. akt I SA/Wr 731/10 na rozpoznanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu oczekuje jeszcze druga skarga strony, złożona w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 730/10. W obu sprawach wymagany wpis od skargi wynosi 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej u.p.s.a.), sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu (tym razem przez Sąd) wedle reguł wskazanych w art. 246 § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 i u.p.s.a. oraz przy uwzględnieniu treści art. 199 u.p.s.a. Pierwsze dwa z powołanych wyżej unormowań dotyczą przesłanek jakie winien spełniać wnioskodawca ubiegając się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis art. 199 u.p.s.a. wprowadza natomiast obowiązek odniesienia tych unormowań do generalnej reguły wynikającej z przepisu art. 199 u.p.s.a., a mianowicie, że co do zasady, strony postępowania sądowego obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Zestawienie wskazanych regulacji, tj. łączna analiza wynikających z nich dyrektyw, pozwala na realizację konstytucyjnej zasady prawa do Sądu przy jednoczesnym zachowaniu reguły, że przyznanie prawa pomocy w zakresie wymaganych kosztów sądowych winno wystąpić w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości Sądu, że zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, tj. obiektywnie, niemożliwe lub w znacznym stopniu zagraża podstawowym potrzebom jej egzystencji. Rozpatrując w myśl powołanych kryteriów złożony w sprawie wniosek w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu Sąd uznał, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie w zakresie całkowitym. Precyzując stanowisko Sądu należy podnieść, iż częściowe zwolnienie od kosztów sądowych na tym etapie sprawy w żaden sposób nie różnicuje sytuacji strony w porównaniu z tą, w jakiej strona znalazłaby się gdyby przyznano jej prawo pomocy w całości, albowiem Sąd zwolnił stronę od całego wymaganego wpisu od skargi, co jest – na obecnym etapie sprawy – jedynym wydatkiem jakie strona zobowiązana jest ponieść w związku z wniesieniem skargi. Przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości miałoby natomiast znaczenie dla strony dopiero na dalszym etapie postępowania sądowego. Ewentualne przyszłe koszty postępowania jak – opłata za pisemne sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej zależą w dużej mierze od kierunku przyszłego rozstrzygnięcia, co na obecnym etapie sprawy ani nie jest przedmiotem oceny Sądu, ani też nie zamyka stronie drogi do złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w przyszłości, gdy zajdzie taka potrzeba. Zgodnie bowiem z przepisem art. 243 § 1 u.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony także w toku postępowania sądowego. Przechodząc do uzasadnienia przyznanego stronie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wymaganego wpisu od skargi w kwocie 500 zł oraz prawa do korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika działającego z urzędu należy wskazać, że kompleksowa ocena sytuacji finansowej skarżącego, odniesiona do kosztów sądowych jakie skarżący byłby zobowiązany ponieść nie tylko w niniejszej sprawie, ale i w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 730/10 uzasadniała przyjęcie, że skarżący wykazał spełnienie ustawowego wymogu o jakim mowa w dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2, tj. istnieje prawdopodobieństwo, że nie będzie on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Ważąc spełnienie w/w przesłanki częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Sąd miał na uwadze z jednej strony okoliczność, że skarżący jest zatrudniony na ¼ etatu i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie 400 zł brutto, ma na utrzymaniu małoletnie dziecko, a dochody otrzymywane przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą ok. 2000 zł miesięcznie, z drugiej zaś miał Sąd na uwadze także i to, że obok wpisu sądowego od skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 731/10, skarżący zobowiązany jest również ponieść drugi wpis (także w kwocie 500 zł) od skargi złożonej w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 730/10. Oznacza to, że przy udokumentowanych, niskich dochodach jego rodziny rzeczywista wysokość kosztów sądowych na dzień rozpoznania wniosku wynosiła nie 500 a 1000 zł. Potrzeba tak kompleksowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy była wielokrotnie akcentowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazuje w swoich orzeczeniach na powinność Sądu uwzględnienia przy ocenie sytuacji materialnej strony także kwestii ilości prowadzonych postępowań sądowych i związanego z tym faktem wielokrotnego obowiązku uiszczenia wpisu od każdej ze skarg (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2006 r. sygn. akt I FZ 54/06). Mając na uwadze przedstawione argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a. zwolnił skarżącego od wymaganego wpisu od skargi w sprawie oraz przyznał, zgodnie z wnioskiem, pełnomocnika z urzędu. Odmowa zwolnienia strony od całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych (o co wnioskował skarżący), wskazana w pkt. II postanowienia odnosi się do potencjalnych, przyszłych kosztów sądowych i –jak to zostało wyjaśnione wcześniej – nie zamyka stronie drogi do ubiegania się o kolejne zwolnienie, o ile strona, zobligowana do poniesienia kosztów sądowych na dalszym etapie postępowania, złoży kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, należycie go dokumentując.