I SA/Wr 740/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2005 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, W. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu stosunkowego od skargi kasacyjnej. Uzasadniała, że straciła płynność finansową, natomiast z uwagi na zabezpieczenie na poczet zaległości podatkowych środków pieniężnych na jej rachunkach bankowych, brak majątku do spieniężenia oraz zabezpieczenia ewentualnych kredytów, nie jest w stanie uiścić wyżej wskazanej opłaty sądowej. Podniosła, iż ze względu na toczące się postępowanie skarbowe nie prowadzi działalności gospodarczej i składa "zerowe" deklaracje podatkowe. Nadmieniła, iż zapłata wpisu sądowego od skargi kasacyjnej mogłaby narazić spółkę na dalsze pogłębianie trudnej sytuacji finansowej oraz że koszty zastępstwa procesowego dla doradcy podatkowego regulowane są z dużym opóźnieniem, ponieważ w tym celu spółka musi pożyczać środki pieniężne. Spółka wykazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 100.000,00 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego wnioskodawca przedłożył dokumenty, z których wynika, że w grudniu 2008 r. i lutym 2009 r. zrealizował on dostawę na terytorium kraju o wartości odpowiednio 832, 47 zł i 1.500 zł, bilans za rok 2008 r. zamknął saldem 10.318,77 zł, przy tym przychody netto ze sprzedaży w tym okresie wyniosły 18.584.648 zł, natomiast wynik gospodarczy sprowadził się do straty w kwocie 708.554,47 zł. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 680/08 i I SA/Wr 1341/08, wszczętych skargami spółki, stronie przyznano postanowieniami referendarskimi z dnia odpowiednio 15 grudnia 2008 r. i 19 stycznia 2009 r. prawo pomocy w zakresie częściowym. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Oceniając zasadność wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy wyważyć trzeba zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznać trzeba, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie w stanie wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Stan faktyczny sprawy nie pozwalał na przyjęcie tezy o braku środków między innymi na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca spółka posiada bowiem przewidziane przepisami prawa możliwości uzyskania środków pieniężnych. W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której pasywa przewyższałyby wartość środków finansowych, nie może ona podnosić tej okoliczności w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem wymagane kwoty może ona uzyskać w drodze dopłat, na zasadzie art. 178 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm.), od swoich wspólników. W rezultacie, dopiero wykazanie przez skarżącą spółkę niemożności uzyskania tych dopłat od wspólników uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Stan faktyczny sprawy nie pozwalał zatem na przyjęcie tezy o braku środków między innymi na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca spółka posiada bowiem przewidziane przepisami prawa możliwości uzyskania środków pieniężnych od swojego wspólnika. W sprawie nie może mieć również decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym. Stanowisko to znajduje uzasadnienie w poglądzie wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, wedle którego dla uznania wniosku nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2005 FZ 716/04 niepubl.). Posiadanie środków finansowych na sądowe dochodzenie praw i należności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą staje się istotnym składnikiem tej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Natomiast strona, która prowadzi działalność gospodarczą, tak jak to jest w przypadku skarżącej spółki, bez zabezpieczenia środka na ten cel, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Stanowisko to jest tym bardziej uzasadnione, że przy znacznej skali działalności gospodarczej – która występuje również w przypadku działalności prowadzonej przez wnioskodawcę - odwoływanie się do sądowej drogi rozwiązywania sporów i ponoszenie ciężaru finansowania postępowań sądowych powinno być szczególne brane pod uwagę przez podmioty uczestniczące w obrocie gospodarczym przy planowaniu ich wydatków. W ocenie referendarza sądowego koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania względem pracowników, kontrahentów i budżetu państwa. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim okoliczność, iż spółka prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach bez zabezpieczenia środków na koszty sądowe, natomiast zmierza do przeniesienia skutków negatywnego wyniku tej aktywności na budżet państwa, tj. na wszystkich podatników. Ponadto nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której strona żąda zwolnienia od kosztów sądowych ponosząc jednocześnie inne koszty prowadzenia swojej działalności gospodarczej, w tym opłaca usługi profesjonalnego pełnomocnika, i to mimo zadeklarowanego zabezpieczenia środków znajdujących się na rachunku bankowym spółki. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. W zakresie przyznania spółce prawa pomocy w zakresie częściowym we dwóch wyżej wskazanych sprawach stwierdzić należy, że wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania w tych sprawach orzeczeń referendarskich nie przesądza istnienia tych przesłanek również w stanie faktycznym podlegającym badaniu w niniejszej sprawie. Przedstawione przez skarżącą spółkę w niniejszej sprawie informacje stały się podstawą do odmiennej oceny jej sytuacji materialnej.