I SA/Wr 759/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A nr [...] we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2009 wraz z odsetkami za zwłokę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie A nr [...] we W., reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez radcę prawnego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podano, że wnioskodawca znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, gdyż jego przychód w przeważającej mierze jest "dany", określony przez kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia, natomiast niski poziom wynagrodzenia z tytułu realizowanych usług medycznych spowodował nadwyrężenie jego sytuacji ekonomicznej i doprowadził do powstania straty w latach poprzednich w kwocie 91.733.988,71 zł i zobowiązań na kwotę 112.149.321,96 zł. Dalej wskazano, że Szpital nie posiada ruchomości ani nieruchomości, niezwiązanych z wykonywaniem świadczeń medycznych, które podlegałyby zbyciu. Jednocześnie poinformowano o spodziewanych wysokich kosztach sądowych związanych z dochodzeniem zapłaty kwoty ponad 6.000.000 zł za ponadlimitowe świadczenia wykonane w roku 2009, na skutek otrzymanie zapłaty za rok 2008. Kolejno wywiedziono, że trudności ekonomiczne Szpitala zostały zapoczątkowane przez zwiększenie kosztów prowadzonej działalności na skutek ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw, natomiast nie został objęty "planami reformy przekształceniowej", w konsekwencji czego nie mógł otrzymać pomocy publicznej przewidzianej w planach rządowych dla przekształcanych jednostek służby zdrowia. Końcowo argumentowano, że strona skarżąca mimo prób bilansowania działalności bieżącej nie jest w stanie przewidzieć odmowy dokonania zapłaty za wykonane świadczenia zdrowotne i nie mogła odłożyć kwot wymaganych do zapłaty kosztów sądowych w sprawach ze skargi na decyzje administracyjne, których rozstrzygnięcia z uwagi na wynik badań biegłych rewidentów i kontroli Urzędu Kontroli Skarbowej były dla skarżącej zaskoczeniem. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano kwotę "- 60.781.745,42 zł" jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wnioskodawcy, kwotę 15.216.885,35 zł jako wartość jego środków trwałych oraz kwotę -5.944.278 zł straty za ostatni rok obrotowy według bilansu. Według załączonego do wniosku zestawienia na rachunkach bankowych strony skarżącej w dniu 31 maja 2011 r. znajdowała się łączna kwota 11.032.912,87 zł. W odpowiedzi na wezwanie do akt sprawy przesłano dokumenty, z których, ponad fakty podane we wniosku, wynika, że w latach 2009 i 2010 r. strona skarżąca uzyskała dochód w kwocie odpowiednio 2.063.554,64 zł i 4.619.779,65 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 207.448.632,58 zł i 229.228.407,01 zł). Z przedłożonego do akt sprawy bilansu Szpitala wynika, że na dzień 31 grudnia 2009 r. i 31 grudnia 2010r. wartość jego aktywów trwałych wyniosła odpowiednio 13.085.614.74 zł i 15.762.185,76 zł, aktywów obrotowych – 41.126.928,49 i 49.326.753,45 zł, należności krótkoterminowych – 21.860.100,19 i 26.883.668,05 zł, inwestycji krótkoterminowych – 10.299.191,98 i 13.828.444,34 zł, natomiast zobowiązań krótkoterminowych – 93.180.446,17 zł i 106.778.608,43 zł. W treści pisma procesowego z dnia 20 czerwca 2011 r. strona skarżąca poinformowała, że nie toczy się w stosunku do niej żadne postępowanie egzekucyjne. W sprawach wszczętych ze skargi A nr [...] we W., prowadzonych pod sygn. akt I SA/Wr 758/11 i I SA/Wr 759/11 zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2011 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie odpowiednio 3.004 zł i 6.376 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, do których zalicza się zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Badanie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy sprawdza się do badania wzajemnej relacji pomiędzy aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega, a kosztami sądowymi, od których poniesienia w danym postępowaniu uzależniona jest realizacji prawa do sądu, polegające na rozpoznaniu wniesionego środka zaskarżenia na rozstrzygnięcie administracji podatkowej. Na obecnym etapie postępowania w sprawie koszty sądowe obejmują kwotę 6.376 zł wpisu sądowego od skargi. Jednocześnie w drugiej ze spraw Szpitala, zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wr 758/11, koszty te obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 3.004 zł. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż strona skarżąca nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie kosztów sądowych w sprawie oraz, jednocześnie, w jej drugiej zawisłej przed Sądem. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że Szpital taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim jej oświadczenie o posiadaniu na rachunkach bankowych kwoty 11.032.912,87zł, która stanowi ponad tysiąckrotność wpisu sądowego od skargi w obu sprawach wszczętych skargami Szpitala. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała posiadanie kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oświadczenie wnioskodawcy w wyżej wskazanym zakresie świadczy bowiem, że posiada on takie środki. Zdaniem referendarza sądowego posiadanie środków pieniężnych znacznie przekraczających wysokość kosztów sądowych w danej sprawie sądowoadministracyjnej pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie strona skarżąca takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowią takiej okoliczności wskazane przez wnioskodawcę wielkości jego straty, zobowiązań krótkoterminowych oraz pasywów, gdyż – jak wynika z akt sprawy - funkcjonuje on w podobnych warunkach ekonomicznych od dwóch lat i jednocześnie dokonuje inwestycji na dużą skalę. Wypada także zaznaczyć, że powołując się na orzeczenie zasądzające na rzecz wnioskodawcy kwoty zapłaty za usługi "ponadlimitowe" pominął on fakt poprawy jego sytuacji finansowej na skutek wykonania tego orzeczenia oraz zwrotu poniesionych przez niego kosztów sądowych w sprawie. Na marginesie powyższych stwierdzeń wskazać należy, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.