I SA/Wr 761/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 3 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. Nr [...] przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, po wezwaniu go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 47.387 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że postanowieniem z dnia [...] 2007 r. organ kontroli skarbowej wszczął postępowanie kontrolne, które nie zostało jeszcze zakończone. W dniu [...] 2008 r. organy podatkowe dokonały zabezpieczenia na wszystkich rachunkach bankowych skarżącego na poczet przyszłego zobowiązania podatkowego. Spowodowało to, że "A" wypowiedział umowę franszyzy i zażądał zapłaty 432.277, 30 zł za niezapłacone faktury za dostarczone paliwo i łącznie 600.000 zł z tytułu kary umownej. Bank wypowiedział umowę kredytu i wystawił weksel do wykupu na kwotę 500.000 zł. Obroty firmy wnioskodawcy spadły w 2008 r., co spowodowało, że zmuszony został zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej i jedynym źródłem utrzymania jest dzierżawa nieruchomości, które również zostały zabezpieczone. Ponadto wszczęto postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania bieżących należności podatkowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i trzema córkami. Posiada mieszkanie w S. o powierzchni [...] m² oraz działkę ze stacją paliw w M. (0,[...] ha). Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Jako jedyne źródło dochodu skarżący wymienił dzierżawę z dochodem miesięcznym netto 2.000 zł. Do wniosku załączył skarżący kopię postanowienia z dnia 11 czerwca 2012 r. wydanego w sprawie sygn. akt I SA/Wr 453/12, którym przyznane zostało stronie prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 500 zł. Z przedłożonych na wezwanie dokumentów wynika, że skarżący w 2011 r. osiągnął przychody z działalności gospodarczej w wysokości 7.387 zł i poniósł stratę w kwocie 23.370,05 zł, a jego żona uzyskała przychód ze stosunku pracy w kwocie 792,30 zł. Aktualnie zatrudniona jest na ¼ etatu, zaś jej miesięczne wynagrodzenie w ostatnich trzech miesiącach wyniosło 375 zł brutto. Najstarsza córka skarżącego uzyskuje dochód w kwocie 1.484,40 zł. Z przedstawionych Sądowi dokumentów wynika również, że od 2008 r. prowadzone są postępowania egzekucyjne w ramach których zajęte zostały rachunki bankowe skarżącego, należności z urzędu skarbowego oraz wierzytelności z tytułu należności za dzierżawę stacji paliw w M. i L. Należności uiszczane z tytułu dzierżawy wpłacane są bezpośrednio na rachunek komornika sądowego. Odnośnie stacji paliw w M. wnioskodawca wskazał, iż z uwagi na remont przedmiotu dzierżawy obecnie nie uzyskuje z niego przychodu (dzierżawca rozlicza się na podstawie rachunków związanych z prowadzonym remontem). Dalej skarżący wyjaśnił, że najstarsza córka utrzymuje się sama, pozostałe dwie nadal się uczą i są na utrzymaniu rodziców. Na miesięczne wydatki wnioskodawcy składają się opłaty, prąd i inne media (300 zł) oraz wydatki na żywność i środki higieny (500 zł). Dodatkowo skarżący stara się przekazywać byłej żonie na utrzymanie córek 500 zł. Oświadczył, że nie ma żadnych środków finansowych na spłatę zaległych płatności kredytowych i zobowiązań komorniczych. Od 4 lat wszystkie konta firmowe i osobiste, jak i rachunki żony, zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Dodał, że nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form wsparcia państwowego. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia strona ponownie podniosła, że w trakcie postępowań kontrolnych w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług i podatku akcyzowego, jak i postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych organy podatkowe dokonały zabezpieczenia na rachunkach bankowych podatnika na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Skutkowało to wypowiedzeniu skarżącemu umowy franszyzy przez "A" z jednoczesnym żądaniem zapłaty kary umownej i kwot wynikających z faktur za dostarczone paliwo. Ponadto bank "B" wypowiedział umowę kredytu i wystawił weksel do wykupu. W następstwie powyższych zdarzeń spadły obroty firmy, co skutkowało zaprzestaniem regulowania bieżących należności podatkowych i wszczęciem postępowań egzekucyjnych. W związku z powyższym skarżący nie dysponuje żadnymi środkami, na pokrycie zabezpieczonych należności, ale i nie dysponuje jakimikolwiek środkami pieniężnymi na zapłatę kosztów sądowych w wysokości 47.387 zł. Strona wskazała, że postanowieniem z dnia 11 czerwca 2012 r., wydanym w sprawie sygn. akt I SA/Wr 453/12, przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 500 zł. Z urzędu Sąd ustalił – na podstawie informacji przedłożonych do sprawy o sygn. akt I SA/Wr 230/12 – że w grudniu 2011 r., styczniu 2012 r. oraz w lutym 2012 r. przychody skarżącego z tytułu działalności gospodarczej wyniosły 500 zł miesięcznie, przy kosztach odpowiednio rzędu: 2381,46 zł, 2867,68 zł i 2214,21 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Przechodząc do oceny zasadności wniosku skarżącego, należy wskazać, że zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak stanowi § 3 art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści art. 246 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Rozwiązanie takie jest podyktowane tym, że tylko osoba ubiegająca się o prawo pomocy może znać w pełni swoją sytuację majątkową i faktyczną. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem bądź też ich zgromadzenie byłoby związane z uszczerbkiem dla utrzymania własnej rodziny. Jest to zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Należy pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Stąd też, przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca powinien dopełnić wszelkich starań w celu zgromadzenia we własnym zakresie odpowiednich środków. Prawo pomocy nie może bowiem być wygodną formą kredytowania podmiotów, co naruszałoby w istocie zasadę równości wobec prawa. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wnioskodawca nie przedstawił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Tym samym nie ma możliwości udzielenia w niniejszej sprawie odpowiedzi na pytanie, czy zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Przede wszystkim wątpliwości Sądu wzbudziło oświadczenie skarżącego dotyczące jego przychodów z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej. W złożonym wniosku podkreślał on bowiem, że wskutek rozpoczętego w 2007 r. postępowania kontrolnego spadły obroty firmy a w konsekwencji nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności. Wskazywał dalej, że skutkiem zajęcia rachunków bankowych w postępowaniu egzekucyjnym był brak wolnych środków finansowych mogących służyć wykonywaniu tej działalności. Wiarygodność wskazanych powyżej oświadczeń budzi wątpliwości Sądu wobec faktu, iż w 2011 r. skarżący osiągnął przychody z działalności gospodarczej w wysokości 7.387 zł i poniósł stratę w kwocie 23.370,05 zł, zaś w miesiącach grudniu 2011 r., styczniu 2012 r. oraz w lutym 2012 r. jego przychody z tytułu działalności gospodarczej wyniosły 500 zł miesięcznie, przy kosztach odpowiednio rzędu: 2381,46 zł, 2867,68 zł i 2214,21 zł. Wynika z tego, że co najmniej do lutego 2012 r. wnioskodawca wykazywał aktywność gospodarczą w ramach której dokonywał poza bankowych rozliczeń finansowych. Więcej, ponosił on we wskazanych okresach czterokrotnie większe koszty uzyskania przychodu, niż uzyskiwane w tym czasie przychody w sytuacji, gdy miał on nie dysponować, według oświadczenia, jakimikolwiek wolnymi środkami finansowymi, ani nie korzystał z pomocy z zewnątrz. Kolejną okolicznością ugruntowującą stanowisko Sądu, iż wnioskodawca nie wykazał w sposób wiarygodny swoich rzeczywistych możliwości płatniczych jest rozbieżność pomiędzy, z jednej strony przekonywaniem Sądu o braku jakichkolwiek środków na utrzymanie (toczące się postępowania egzekucyjne, jedyne przychody to czynsze dzierżawne podlegające jednak zajęciu komorniczemu, niewielkie wynagrodzenie pozostającej z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym byłej żony – 375 zł brutto) z drugiej zaś wskazywaniem, że miesięczne wydatki wnioskodawcy kształtują się na poziomie 1.300 zł, w tym 500 zł przekazuje żonie na uczące się córki. Jednocześnie nie podał źródeł finansowania tych wydatków, pomimo wezwania do udzielenia takiej informacji. Powtórzyć w tym miejscu wypada, iż źródłem tym nie może być dzierżawa, skoro czynsze przysługujące z tego tytułu są w całości zajęte przez komornika. Z powyższego wynika, że dochód byłej żony nie może być wystarczający na pokrycie kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny (byli małżonkowie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym). Wnioskodawca nie przedłożył co prawda szczegółowego zestawienia wydatków całej rodziny, jednak przedstawione ogólne wyjaśnienia nie pozwalają na uznanie, żeby w kwocie 300 zł mieściły się opłaty związane z mieszkaniem zajmowanym przez pięć osób. Nie jest też możliwe, żeby kwota 500 zł, przy obecnych cenach żywności, była wystarczająca na wyżywienie 4-osobowej rodziny. Przedstawione powyżej uwagi w ocenie Sądu wskazują, że skarżący posiada źródło dochodów, które nie zostało ujawnione i nie jest znana wysokość tych dochodów. Końcowo należy zauważyć, że wnioskodawca był wzywany do przedstawienia wszelkich dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że pomimo pełnej świadomości Sądu co do znacznej wysokości wpisu sądowego w niniejszej sprawie, dokładna analiza akt nadesłanych przez wnioskodawcę prowadzi do wniosku, że nie ujawnił on wszystkich źródeł swojego utrzymania. Nie jest zatem możliwe dokładne określenie jego sytuacji majątkowej. Dodatkowo należy wskazać, że podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innej sprawie sądowoadministracyjnej nie może skutkować, niejako automatycznie, podjęciem podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Celnie wywodzono w orzecznictwie, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę - dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej - rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz kierował się stanowiskiem wyrażonym w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 231/08, Lex nr 478981). Zdaniem Sądu przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej samej treści w innej sprawie. Wobec czego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.