I SA/Wr 766/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 20 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. O/Z w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2005 r. postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 1.000 (słownie: tysiąc) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.005 zł, D. S. , reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach swego wniosku wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gdyż nie dysponuje już żadnymi kwotami pieniężnymi w związku z dokonanymi postępowaniami zabezpieczającymi i egzekucyjnymi na skutek przymusowego wykonania zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji organów podatkowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. Jest on właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,32 ha. W rubryce dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca wskazała na stratę z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oraz podała miesięczny dochód męża z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.500 zł (brutto) oraz w W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała dokumenty, z których ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że średni koszt miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego to kwota ok. 1.950 zł. W roku 2008 D. S. oraz jej mąż uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 2.696.604,94 zł i 10.483.474,28 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 2.582.307,58 zł i 10.225.971.54 zł. Natomiast w roku 2009 D. S. oraz jej mąż uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 3.780.745,18 zł i 2.439.776,87 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 3.787.742,71 zł i 2.612.852,10 zł. Z przedłożonych deklaracji dla podatku towarów i usług (VAT-7) za maj, czerwiec i lipiec 2010 r. wynika, że w tym okresie skarżąca dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.639 zł, 820 zł i 820 zł, nabywając w tym czasie towary i usługi o wartości odpowiednio 2.052 zł, 4.141 zł i 72 zł. Dodatkowo wskazała skarżąca, że jest właścicielką naczepy ciężarowej (wywrotki) o wartości ok. 40.000 zł, również zajętej przez komornika. Nadto D. S. oświadczyła, że okazjonalnie otrzymuje pomoc materialną od swoich teściów, natomiast środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez nią dochodów z działalności gospodarczej (pismo procesowe z dnia 19 sierpnia 2010 r.). Z urzędu należy zauważyć, że w sprawie ze skargi D. S. (sygn. akt [...]) skarżąca uiściła wpis sądowy w wysokości 500 zł Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż środki finansowe, które posiadała wydała na spłatę zobowiązań wobec kontrahentów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą , a zatem nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: ppsa), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Art. 243 § 1 zd. 1 ppsa stanowi, że prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – zgodnie z § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie, częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ppsa, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy, obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Podstawowe znaczenie dla zakresu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, co wynika z brzmienia powołanego art. 243 § 1 zd. 1 ppsa, posiada wniosek skarżącego, gdyż wyznacza on granice prawa pomocy jakie może zostać przyznane skarżącemu. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tych też okolicznościach, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie wymagało wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przy tym należy mieć na uwadze, iż orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy zauważyć, iż skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, realizuje zobowiązania wobec kontrahentów i zgodnie z przedstawionymi dokumentami wraz z mężem realizuje swoje zobowiązania związane z ponoszeniem kosztów utrzymania nieruchomości, w której zamieszkuje. Korzysta także z pomocy teściów, której rozmiarów nie sprecyzowała. Z informacji zgromadzonych w sprawie nie wynika także, aby skarżąca była pozbawiona możliwości dodatkowego zarobkowania. Ponadto jest właścicielem nieruchomości rolnej, która może stanowić przedmiot zbycia, gdyż ze złożonych oświadczeń nie wynika, aby stała się ona przedmiotem zajęcia. Sąd zwrócił uwagę także na wysokość dochodu uzyskanego przez skarżącą i jej męża w roku 2008, który wyniósł łącznie (przed opodatkowaniem) 371.800 zł, a zatem wielokrotność kosztów niezbędnego utrzymania rodziny. Przy tym sama skarżąca wskazała na poczynione z tych środków oszczędności. Ponadto należy stwierdzić, że w chwili wniesienia do sądu środków zaskarżenia na wydaną decyzję, skarżąca winna liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów, a których uiszczenie warunkuje prowadzenie postępowania przed sądem. Taki charakter posiadają opłaty sądowe. W świetle tych wszystkich okoliczności, Sąd uznał, że sytuacja finansowa skarżącej niewątpliwie jest trudna, jednakże nie wyklucza całkowicie poniesienia ciężaru uiszczenia wpisu od skargi. Zasadnym w ocenie Sądu, w szczególności z uwagi na wysokość należnego wpisu od skargi, będzie przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku jego uiszczenia w kwocie przewyższającej 1.000 zł, a której uiszczenie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.