I SA/Wr 785/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za styczeń 2015 r. z tytułu produkcji i posiadania wyrobów tytoniowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że po opłaceniu kredytu i stałych wydatków, pozostaje mu kwota 600 zł na żywność i odzież. Natomiast z uwagi na wiek wnioskodawcy i jego żony w niektórych miesiącach małżonkowie zmuszeni są ponosić wyższe wydatki na leki i wizyty lekarskie, co powoduje zmniejszenie środków na wyżywienie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje tylko z żoną, posiada dom w zabudowie szeregowej o powierzchni 256 m2 i wartości około 800.000 zł, poza tym nie dysponuje żadnymi nieruchomościami, zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej. 5.000 zł. Małżonkowie uzyskują dochody z tytułu emerytur w łącznej kwocie 3.550 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały kredyty gotówkowe i zakupy ratalne, których raty miesięczne wynoszą 2.100 zł, media związane z utrzymaniem domu 200 zł i koszty leków 200 zł. Bez odpowiedzi pozostało wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Jak wynika bowiem z przytoczonej regulacji, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie. Rola Sądu/ referendarza sądowego ogranicza się do wezwania ubiegającego się o przyznanie praw pomocy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jeżeli oświadczenie złożone na urzędowym formularzu wniosku okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). W takich też okolicznościach w niniejszej sprawie wnioskodawca został wezwany do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów. Pozostawiając wezwanie bez odpowiedzi w rezultacie nie usunął braków i wątpliwości co do okoliczności kształtujących jego możliwości płatnicze. Nie zostały potwierdzone wartości pobieranych emerytur czy brak oszczędności (czemu miały służyć wydruki rachunków bankowych) – a więc wszelkich środków pieniężnych pozostających do dyspozycji wnioskodawcy i jego żony. W procedurze rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna też jest sfera wydatków w gospodarstwie domowym wnioskodawcy będącego osobą fizyczną. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje bowiem uwzględnienie żądania wniosku w zakresie częściowym, jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w sprawie bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Przez niezbędne utrzymanie należy rozumieć wydatki na podstawowe potrzeby socjalne, które co miesiąc muszą zostać pokryte w przeciętnym gospodarstwie domowym. Nie bez przyczyny zatem wnioskodawca został zobligowany do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków na utrzymanie domu, wyżywienie, środki higieny, spłatę kredytów, itp. – zestawienie takie pozwala bowiem ocenić możliwości poczynienia rezerw na pokrycie kosztów udziału w sprawie. Zwłaszcza, że w niniejszej sprawie wpis od skargi, który zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest najwyższym kosztem sądowym, wynosi 100 zł. Wprawdzie we wniosku zostały wymienione miesięczne wydatki, jednak w sposób ogólny i budzący wątpliwości. Z oświadczenia tego wynika bowiem, że 2/3 dochodów małżonków są przeznaczone na spłatę kredytów gotówkowych (które zwykle są przeznaczane na cele konsumpcyjne) oraz na zakupy ratalne, co wydaje się nieracjonalne w świetle argumentacji wnioskodawcy, że po opłaceniu wydatków na raty i media małżonkom pozostaje na wyżywienie zaledwie 600 zł. Trudno też dać wiarę, że na utrzymanie domu o powierzchni ponad 250 m2 (w tym na rachunki za telefon) wystarczająca jest miesięcznie kwota 200 zł. Wobec powyższych wątpliwości referendarz sądowy rozpoznający przedmiotowy wniosek nie miał podstaw do dokonania oceny możliwości płatniczych skarżącego w kontekście wysokości kosztów sądowych, jakimi zostanie obciążony w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.