I SA/Wr 788/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 8 października 2012 r. w sprawie ze skargi "A"spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 8 października 2012 r. odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy. W sprawie strona skarżąca "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi w dniu 20 lipca 2012 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że Urząd Skarbowy w W. zablokował jej rachunek bankowy. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała wnioskująca spółka kwotę 52.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 5.229 zł – jako wartość jej środków trwałych oraz kwotę (-) 1.752.831,88 zł jako stan rachunku bankowego oraz kwotę zajęcia na tym rachunku. Argumentowała także strona, że na dzień złożenia wniosku bilans za ostatni rok obrotowy nie został sporządzony. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynikało, że w maju, czerwcu i lipcu 2012 r. wnioskująca strona dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 95.015 zł, 231.335 zł i 573.394 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 52.967 zł, 227.797 zł i 335.888 zł, natomiast urząd skarbowy dokonał blokad na rachunku bankowym spółki na łączną kwotę 1.757.262,82 zł. Nadto w treści pisma procesowego z dnia 21 września 2012 r. wnioskodawca oświadczył, że wszystkie dokumenty dotyczące jego sytuacji materialnej znajdują się w aktach innych jego spraw zawisłych przed Sądem. Postanowieniem z dnia 8 października 2012 r. (sygn. akt I SA/Wr 778/12) referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca nie wniosła sprzeciwu od tego orzeczenia. W odpowiedzi na kolejne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, doręczone stronie skarżącej w dniu 3 grudnia 2012 r., w dniu 10 grudnia 2012 r. (data stempla na przesyłce pocztowej) strona na urzędowym formularzu wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ponownie podała, że Urząd Skarbowy w W. zablokował jej rachunek bankowy. W oświadczeniu o majątku i dochodach ponownie wskazała kwotę 52.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 5.229 zł – jako wartość jej środków trwałych oraz kwotę (-) 1.752.831,88 zł jako stan rachunku bankowego oraz kwotę zajęcia na tym rachunku. Argumentowała także strona, że na dzień złożenia wniosku bilans za ostatni rok obrotowy nie został sporządzony. Złożony formularz wniosku stanowił kserokopię pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem ręcznym oznaczono jedynie sygnaturę akt sprawy w rubryce nr 1, rubrykę nr 3 o przedmiocie zaskarżenia, rubryki 13 i 14 zawierające miejscowość, datę i podpis osoby wnoszącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei wedle art. 259 § 3 ustawy procesowej jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, zarządzenia i postanowienia wydane przez referendarza sądowego, mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Z uwagi na fakt, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych został załatwiony w sprawie przez referendarza sądowego odmownie prawomocnym postanowieniem z dnia 8 października 2012 r., Sąd zdecydował orzec w kwestii ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie kosztów sądowych na podstawie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 października 2012 r. zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, natomiast wskazane unormowanie procesowe nie przewiduje przedmiotowego ograniczenia kompetencji Sądu do rozważenia zmiany swojego wcześniejszego postanowienia, jak to ma miejsce w sprawie, w przedmiocie zasadności przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 2) powołanej ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W rezultacie, warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Te same warunki przyznania prawa pomocy odnoszą się również do wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale to z uzasadnienia wniosku musi wynikać zmiana okoliczności sprawy, która powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 8 października 2012 r., i winna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Okoliczności przesądzające o zmianie tej sytuacji muszą być udokumentowane tak samo starannie i wyczerpująco jak w przypadku okoliczności powoływanych w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to o tyle ważne, że zmiany stanu faktycznego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w wyżej wskazanej drodze muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie tego pierwotnego rozstrzygnięcia. Okoliczności te, wedle stanu na dzień 8 października 2012 r., zostały ocenione przez referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu, mającym na mocy wyżej powołanego art. 259 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutek prawomocnego orzeczenia sądu, jako nieuzasadniające przyjęcia, że wnioskująca spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a tym samym że uzasadnione jest jej żądanie zwolnienia kosztów sądowych w zakresie częściowym. W tym miejscu powołania wymaga art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd. Wobec dokonania przez referendarza sądowego w tutejszym Sądzie oceny stanu faktycznego wynikającego z oświadczeń i dokumentów złożonych przez stronę skarżącą w poprzednim wniosku, w wyniku której odmówiono skarżącej przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd, na zasadzie art. 153 w zw. z art. 259 § 3 Praw o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, związany tą oceną, badał wystąpienie nowych faktów uzasadniających przyjęcie, że wnioskodawca spełnił ustawowy warunek częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w fakcie, iż ocena zasadności wniosku o przyznania prawa pomocy jest na obecnym etapie postępowania oparta na porównaniu zakresu aktualnie badanego żądania, tj. zwolnienia z kosztów sądowych w zakresie częściowym, zakresu wniosku ocenionego postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 października 2012 r., tj. zwolnienia od kosztów sądowych, i możliwości finansowych wnioskodawcy poniesienia ciężaru tych kosztów. Skoro ponowiona argumentacja nie stanowiła podstawy do zwolnienia z kosztów sądowych w kwocie wyższej od kwoty, której dotyczył wniosek z dnia 10 grudnia 2012 r., to stosując zasady logicznego rozumowania oraz mając na uwadze związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego wykładnią prawa przedstawioną w wyżej wskazanym orzeczeniu referendarza sądowego, Sąd stwierdził, że nie może ona stanowić podstawy dla zmiany jego wcześniejszego postanowienia. Działając na podstawie powołanych przepisów prawa oraz wywiedzionych z nich zasad, Sąd ocenił, że treść wniosku strony skarżącej z dnia 10 grudnia 2012 r. nie pozwala na stwierdzenie, iż została spełniona przesłanka zmiany postanowienia z dnia 8 października 2012 r. poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Strona nie wykazała bowiem zmiany na gorsze okoliczności składających się na jej sytuację majątkową oraz zdolność płatniczą. Złożenie kserokopii poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy oznacza, że strona powołuje się na okoliczności w sprawie znane, które Sąd już rozważył, rozpatrując wniosek strony z dnia 20 lipca 2012 r. W ocenie Sądu zbędnym było również wzywanie strony skarżącej o nadesłanie stosownej dokumentacji i materiałów źródłowych, które miałyby potwierdzać dane zawarte we wniosku, skoro referendarz sądowy dokonał już ich oceny, a strona nie twierdzi, iż w sprawie zaszła zmiana okoliczności. Ponadto strona znała treść postanowienia z dnia 8 października 2012 r. (sygn. akt I SA/Wr 788/12), którym referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Tym samym poznała strona motywy, którymi kierował się referendarz sądowy rozpoznający jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sama powinna więc obecnie zadbać o podanie nowych, ewentualnych okoliczności faktycznych w aspekcie stanu majątkowego skarżącej oraz o jednoczesne udokumentowanie tych okoliczności stosownym materiałem źródłowym. W wyżej wskazanym orzeczeniu referendarz sądowy wyjaśnił, jakie ustawowe przesłanki uprawniają do skorzystania z prawa pomocy ze strony Skarbu Państwa oraz wyjaśnił, że to na stronie spoczywa ciężar dowodu wykazania tych okoliczności. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przesłanka częściowego zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych, a tym samym zmiany uprzedniego postanowienia, nie została spełniona. Dlatego Sąd postanowił, na podstawie art. 165 i art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji postanowienia o oddaleniu wniosku o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 8 października 2012 r.