I SA/Wr 792/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości spółki za styczeń 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnień postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie W. W. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał skarżący, że warunki materialne jego rodziny nie pozwalają na ponoszenia kosztów sądowych, gdyż na jego utrzymaniu znajduje się syn uczący się w mieście położonym 80 km od miejsca zamieszkania oraz częściowo - niepełnosprawny brat, którego opiekunem i kuratorem jest wnioskodawca, otrzymujący rentę w kwocie 659 zł. Do osób wchodzących w skład wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego zaliczył on również swoją żonę, która uzyskuje miesięczny dochód brutto w kwocie 5.500 zł. Nadto wnioskodawca wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, w roku 2010 nie osiągnął żadnych dochodów, jest, obok byłej żony, współwłaścicielem domu o powierzchni 150 m², natomiast jego obecna żona posiada mieszkanie własnościowe obciążone kredytem w kwocie 50.000 zł oraz samochód osobowy marki NISSAN Micra obciążony kredytem w kwocie 25.000 zł. Z przedłożonych na wezwanie dokumentów wynika, ponad fakty podane we wniosku, że żona skarżącego w roku 2010 uzyskała z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej dochód w wysokości 41.830,60 zł (przy przychodach w kwocie 116.700 zł), koszty miesięcznego utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawcy zamykają się w kwocie 4.421 zł, i obejmują m. in. raty wyżej wskazanych kredytów w kwocie odpowiednio 650 zł i 678 zł. Żona skarżącego korzysta z kredytu obrotowego dla utrzymania płynności finansowej w wysokości 11.600 zł, natomiast wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja komornicza kwoty około 96.627,90 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, do których zalicza się zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Dlatego podnoszone przez stronę uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji – takich zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżący i pozostająca z nim w gospodarstwie domowym żona realizują swoje zobowiązania, takie jak spłata kredytów w łącznej kwocie 1.328 zł miesięcznie i jednocześnie ponoszą koszty utrzymania gospodarstwa domowego i to w sytuacji, gdy wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja komornicza. Dodatkowo korzystają oni z kredytu bankowego pozwalającego na regulowanie bieżących płatności. W ocenie referendarza sądowego świadczy to o posiadaniu przez skarżącego, który funkcjonuje w ramach gospodarstwa domowego dysponującego na swoje utrzymanie kwotą 5.500 zł (butto) miesięcznie oraz zdolnością kredytową, możliwości ponoszenia pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania tego gospodarstwa. Trzeba bowiem pamiętać, że na koszty sądowe na obecnym etapie postępowania składa się wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Istotny w sprawie jest również fakt posiadania przez skarżącego udziału w domu mieszkalnym, który stanowi składnik majątku podlegający spieniężeniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.