I SA/Wr 792/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 1 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do października 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 16.318,00 zł skarżący J. D. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że od zawieszenia działalności gospodarczej był bezrobotny, niezarejestrowany w urzędzie pracy. W okresie od 10 października 2010 r. do 5 lutego 2011 r. przebywał w areszcie śledczym za spowodowanie wypadku drogowego. Od 24 października 2011 r. do 5 czerwca 2012 r. odbywał karę w zakładzie karnym. Podniósł skarżący, że ze względu na odbytą karę nie jest w stanie otrzymać zatrudnienia, gdyż potencjalni pracodawcy wymagają zaświadczenia o niekaralności. Nie ma również wsparcia ze strony najbliższej rodziny – rodziców, z którymi mieszkał. Ponadto ma syna (ur. [...] r.), którego nie jest w stanie utrzymać. Matka dziecka wystąpiła do sądu o zasądzenie alimentów. Ze względu na stan zdrowia matki, która jest po dwóch udarach mózgu, skarżący nie może liczyć na pomoc finansową rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku w rubryce nr 6 dotyczącej osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim urodzony [...]r. syn – K. O. Oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W rubryce nr 8 dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podał, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym i nie uzyskuje dochodów. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie o zarejestrowaniu skarżącego jako bezrobotnego z dniem 14 sierpnia 2012 r. oraz akt urodzenia dziecka o nazwisku K. O. Z aktu urodzenia wynika, że z uwagi na fakt, iż nie nastąpiło uznanie dziecka lub sądowe ustalenie ojcostwa, do akt urodzenia dziecka jako imię ojca wpisano imię wskazane przez matkę oraz jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe - nazwisko matki (art. 42 ust. 2 prawa o aktach stanu cywilnego). Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie, skierowane podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że wnioskodawca uzyskał przychód z działalności gospodarczej w 2010 r. i wynosił on 3.722.072,00 zł, odnotował też dochód w kwocie 18.532,33 zł. Nieruchomość wskazana jako adres zamieszkania skarżącego, jest własnością jego rodziców, którzy oświadczyli, że syn jest jedynie pod tym adresem zameldowany. Skarżący oświadczył ponadto, iż obecnie przebywa na warunkowym przedterminowym zwolnieniu z odbywania reszty kary pozbawienia wolności, nie uzyskuje żadnego dochodu i jest na utrzymaniu rodziców, którzy pomagają mu także w utrzymywaniu syna, opłacając dobrowolne miesięczne alimenty. W tym zakresie pomocy finansowej udzielają również teściowie. Działalność gospodarcza jest zawieszona od 10 października 2010 r. i nie przynosi od tego czasu żadnych przychodów. Wnioskodawca wskazał, że w maju, czerwcu i lipcu 2012 r. nie posiadał rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem wniesionego w terminie sprzeciwu. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podał, że w zakładzie karnym przebywał do dnia 5 czerwca 2012r., pozostaje na utrzymaniu rodziców, na utrzymanie 10-miesięcznego syna przeznacza dochód osiągany z prac dorywczych, dziecko mieszka i pozostaje pod pieczą jego konkubiny, pieniądze "do obrotu" w firmie skarżący pozyskał częściowo z kredytu w kwocie 25.000,00 zł, który spłaca w ratach po 360 zł miesięcznie oraz z kredytu zaciągniętego przez konkubinę skarżącego – w kwocie 100.000,00 zł, który konkubina skarżącego już uregulowała. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwaną dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz kosztów adwokata z wyboru. Wskazać należy, że skarżący nie podał wszystkich informacji wskazanych w skierowanym do niego wezwaniu (zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków – opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłaty kredytów, inne – ze wskazaniem źródeł ich finansowania), a złożone oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności. Na urzędowym formularzu wniosku uzasadniał, że nie ma żadnych dochodów i jakiejkolwiek pomocy ze strony rodziców. Z kolei po wezwaniu od przedłożenia zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków i źródeł ich finansowania, oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy nadto opłacają co miesiąc dobrowolne alimenty na jego dziecko. Finansowa pomoc w tym zakresie, jak podał skarżący, udzielana jest również przez teściów. Z kolei w sprzeciwie od orzeczenia referendarza podaje, że pracuje dorywczo, środki uzyskane z pracy przeznacza na utrzymanie dziecka oraz spłatę kredytu w ratach po 360 zł miesięcznie. Z kolei z aktu urodzenia dziecka nie wynika, iż skarżący jest jego ojcem i w związku z tym ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec dziecka. Niezależnie od tego z żadnych przedłożonych przez skarżącego dokumentów, nie wynika także, że skarżący w jakikolwiek sposób przyczynia się do utrzymania dziecka. Nie wiadomo także, jakie jest rzeczywiste miejsce zamieszkania skarżącego, który – zgodnie z oświadczeniem jego rodziców – pod ich adresem jest tylko zameldowany, a z uzasadnienia na urzędowym formularzu wynika, że skarżący po uzyskaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia, już z rodzicami nie mieszka (w formularzu skarżący podał: "nie mam wsparcia ze strony osób bliskich, tj. ojca i matki, z którymi mieszkałem"). Zwrócić należy uwagę, ze wnioskodawca nie podał, mimo wezwania, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków, które miało być szczegółowe, określone kwotowo. Nie można z kolei uznać jako wystarczające wyjaśnienia, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, zwłaszcza, że z przedstawionych wyżej ustaleń wynika, że z nimi nie mieszka. Musi natomiast ponosić wydatki na podstawowe potrzeby socjalne – związane z opłatami za mieszkanie, na żywność, czy środki higieny. Wskazanie kwot tych wydatków, szczególnie, gdy konieczne jest pozyskiwanie ich od rodziców, nie powinno przysparzać trudności. Wskazać także należy, że skarżący prowadził działalność gospodarczą przynoszącą bardzo wysokie przychody – do października 2010 r. przychód za ten rok wyniósł ponad 3.700.000,00 zł. Uzyskanie jednocześnie niskiego dochodu (ponad 18.000,00 zł) jest tylko skutkiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodów. Wyjaśnić przy tym trzeba, że wielkości takie jak przychód, dochód, strata, koszty podatkowe są związane ściśle z rozliczeniami w podatku dochodowym mogą nie w pełni odzwierciedlać rzeczywistą sytuację finansową przedsiębiorcy. Wysoki przychód w 2010 r. do października daje podstawę do przypuszczeń, że wnioskodawca może dysponować oszczędnościami. Prowadzenie działalności gospodarczej wskazuje także na przedsiębiorczość oraz potencjalne możliwości zarobkowe skarżącego. W tym kontekście jego ogólne twierdzenia, iż nie może znaleźć zatrudnienia ze względu na wpis do krajowego rejestru karnego, także jawią się jako budzące wątpliwości, zwłaszcza, że pozostawał w areszcie śledczym , a następnie w zakładzie karnym, w związku z popełnieniem przestępstwa spowodowania wypadku w ruchu drogowym, a więc niezwiązanego z działalnością gospodarczą. Wobec tak wielu wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, nie było podstaw do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czy też ich braku. Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (tak też postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 09.03.2009r., sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148). Skarżący nie wykazał zaś, wbrew obowiązkowi nałożonego przez wskazane przepisy, że nie posiada srodków na adwokata z wyboru lub środków na pokrycie choćby części wpisu od skargi. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.