I SA/Wr 797/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zaległości podatkowych spadkodawcy D. P. w podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2005 r., styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2006 r. oraz styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i listopad 2007 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności spadkobierców za wskazane zaległości podatkowe postanawia 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) oraz ustanowić adwokata z urzędu, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący J.P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podał, że koszty miesięcznego utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego prowadzonego wraz z żoną w mieszkaniu o powierzchni 36m² wynoszące około 2.900 zł pokrywa ze swojego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie świadczenia usług indywidualnego transportu osobowego w kwocie 3.216 zł (brutto), emerytury żony w kwocie 833,69 zł (brutto) oraz jej wynagrodzenia za pracę na pół etatu w kwocie 800 zł (brutto). Oświadczył nadto, że jest właścicielem samochodu osobowego marki Ford Mondeo z roku 2001, który wykorzystuje w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że w roku 2012 żona skarżącego uzyskała dochód ze stosunku pracy w kwocie 16.665 zł (brutto). Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 796/13 skarżący uiścił kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, natomiast w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 795/13 został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.500 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1)) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środ-ków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we wła-snych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza w rzeczywi-stości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosz-tów. Wskazać należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postę-powania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego (opłat sądowych i wydatków oraz kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego) zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, oraz zasady do-świadczenia życiowego jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy nie stwierdził podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony w całości. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że uzyskuje on wraz z żoną regularny dochód pozwalający na ponoszenie kosztów utrzymania ich gospodarstwa domowego i jednoczesne ponoszenie kosztów sądowych – wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w wyżej wskazanej sprawie. Mając natomiast na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi w sprawie wpis sądowy od skargi wynoszący 2.000 zł oraz aktualne wydatki na utrzymanie konieczne dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że w sprawie określonej przedmiotem zaskarżonej decyzji zaistniała podstawa dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł, oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Strona skarżąca jest bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu kwotę 100 zł, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej żony, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tak jak była do tego zdolna w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt I SA/Wr 796/13. W uzasadnieniu rozpoznawanego wniosku skarżący nie wskazał bowiem na zmianę jego stanu majątkowego i sytuacji życiowej w porównaniu z momentem uiszczenia wpisu w tej sprawie, która to zmiana uzasadniałaby przyjęcie utraty przez stronę zdolności uiszczania jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wykazał z kolei, że w swojej sytuacji życiowej i materialnej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotne znaczenie w sprawie ma przede wszystkim, zdaniem referendarza sądowego, sytuacja życiowa skarżącego, na którą składa się z jednej strony prowadzenie dwuosobowego gospodarstwa i generowane w związku z tym koszty koniecznego utrzymania, z drugiej strony natomiast kwota pieniężna uzyskiwana przez skarżącego i jego żonę na ponoszenie tych kosztów, która pozwala na regulowanie kosztów bieżącego, koniecznego utrzymania tego gospodarstwa i ponoszenie kosztów sądowych w minimalnej przewidzianej prawem kwocie bez zaciągania długu oraz brak majątku strony podlegającego spieniężeniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1) i 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.