I SA/Wr 797/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kamila Paszowska – Wojnar po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 października 2017 r., I SA/Wr 797/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za styczeń 2014 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 października 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 797/17) w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że w latach 2013-2014 dokonywała sprzedaży wewnątrzwspólnotowej towarów, które wcześniej były nabywane w kraju. Na skutek wszczęcia postępowania kontrolnego w sprawie zasadności deklarowanych przez spółkę zwrotów w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące ww. lat, właściwy Naczelnik Urzędu Skarbowego wstrzymał zwrot podatku na rzecz spółki w kwocie ponad 60.000.000 zł. W konsekwencji, sytuacja finansowa spółki uległa pogorszeniu. Spółka musiała ograniczyć swoją bieżącą działalność do minimum ze względu na brak środków finansowych na jej prowadzenie. Obecnie spółka nie prowadzi działalności i nie uzyskuje przychodów. Skarżąca spółka zwróciła uwagę, że w zaistniałej sytuacji znalazła się bez swojej winy jako że postępowania kontrolne toczyły się przez kilkanaście miesięcy. Wszystkie wymienione przez stronę skarżącą rachunki bankowe wykazują bilans zerowy lub ujemny, a ponadto zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Bilans spółki wykazuje stratę na poziomie 771.343,79 zł. Na dzień złożenia wniosku jej zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek na prowadzenie działalności gospodarczej wynosiły 24.980.499,32 zł. Wobec spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne w związku z określonymi zobowiązaniami w VAT za styczeń, luty i marzec 2014 r. w łącznej kwocie 12.874.556 zł, z czego do 17 listopada 2016 r. wyegzekwowano kwotę 84.659,52 zł. Banki poinformowały, że brak było wystarczających środków na realizację zajęcia, a ostatni wpływ środków na rachunki odnotowano w maju, w czerwcu i we wrześniu 2016 r. Jeden z rachunków został zamknięty w sierpniu. Strona zwróciła uwagę, że również organ podatkowy powziął wątpliwość co do wypłacalności spółki. Spółka utraciła kapitał zakładowy w marcu 2016 r., poniosła stratę, co doprowadziło od ujemnego kapitału własnego na poziomie 2.794.520,31 zł. Wskazała, że zwracała się do swojego udziałowca o możliwość dokonania dopłat do kapitału, jednakże ten – z uwagi na niespłacone pożyczki w kwocie ponad 24.000.000 zł – odmówił. Spółka nie ma też majątku ani środków na prowadzenie postępowania upadłościowego. Strona skarżąca wyjaśniła, że bezpośrednią przyczyną jej sytuacji finansowej jest wstrzymanie spółce zwrotu podatku od towarów i usług, która to sytuacja utrzymuje się od 2013 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 129.125.000 zł, wartość środków trwałych 1.588,95 zł, a strata według bilansu za ostatni rok 771.343,79 zł. Strona wymieniła cztery rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kolejno (-)1.394.19 zł, (-)852,45 zł, (-)3.054,41 zł i 0 zł. Podała dodatkowo, że spółka nie prowadzi kasy gotówkowej, ma zaciągnięte pożyczki w kwocie ponad 24.000.000 zł oraz zaległość podatkową określoną zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją w wysokości 3.951.754 zł. Przedłożono pisma prezesów zarządów skarżącej spółki oraz A S.A., będącej jedynym wspólnikiem skarżącej spółki. Z W piśmie z dnia 15.03.2017 r. prezes zarządu skarżącej spółki zwrócił się o podjęcie uchwały w przedmiocie dopłat do spółki z uwagi na wniesienie skarg dotyczących podatku od towarów i usług za październik 2013 r. oraz za miesiące od lutego do kwietnia 2014 r. i konieczność opłacenia wpisów po 100.000 zł w każdej sprawie. Pismem z dnia 17 marca 2017 r. spółka A S.A. wyjaśniła, że nie jest w stanie obecnie podjąć takiej uchwały, gdyż odpowiada finansowo wobec swoich akcjonariuszy i pracowników. Sytuacja skarżącej spółki odbiła się również w sposób ujemny na A, która jako jedyny udziałowiec nie jest w stanie - w sposób uzasadniony - ponosić kosztów dochodzenia roszczeń przez skarżącą spółkę bez uszczerbku dla swoich interesów. Z załączonych do wniosku dokumentów finansowych wynika, że w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 marca 2016 r. spółka odnotowała przychody netto w kwocie 917.964,89 zł, od kwietnia 2016 r. do końca listopada 2016 r. nie miała już żadnych przychodów. Na koniec listopada 2016 r. jej kapitał własny był ujemny na poziomie 3.554.991,07 zł, a kapitał zapasowy wynosił 19.853.070,25 zł. Zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 26.786.186,28 zł, należności krótkoterminowe 4.442,76 zł. Przedłożona została nadto umowa spółki w aktualnym brzmieniu oraz wydruki ośmiu rachunków bankowych, z czego potwierdzenia zamknięcia sześciu z nich w grudniu 2016 r. Saldo rachunków było ujemne. Ponadto, w wyniku wezwania nadesłano dokumentację finansową, z której wynika, że w poprzednim roku obrotowym (od kwietnia do sierpnia 2017 r.) odnotowane zostały przychody ze sprzedaży oraz przychody operacyjne w łącznej kwocie 813,64 zł oraz strata w wysokości 440.830,70 zł. Według bilansu za ostatni rok obrotowy spółka posiadała kapitał zapasowy o wartości 19.853.070,25 zł, jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 27.384.419,97 zł, należności krótkoterminowe – 23.232.246,87 zł. Spółka na dzień 31.03.2017 r. nie posiadała żadnych środków pieniężnych w kasie i na rachunkach. Postanowieniem z dnia 10 października 2017 r. referendarz sądowy przyznał spółce prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 20.000 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Referendarz sądowy wskazał, iż do rozpoznania wniosku przyjął wyjaśnienia spółki przedstawione w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 403/17. Skarżąca mianowicie podniosła, że strata z lat ubiegłych w wysokości 151.001.246,77 zł, wykazana w bilansie spółki na dzień 31.03.2016 r. przekracza o 2.794.520,31 zł łączną wysokość kapitału udziałowego (podstawowego) i kapitału zapasowego na ten sam dzień. Oznacza to, że zarówno kapitał udziałowy (podstawowy), jak i kapitał zapasowy nie reprezentują żadnych realnych, dostępnych środków finansowych. Analiza bilansu wskazuje, że jedynym znaczącym aktywem spółki są należności podatkowe z tytułu VAT, które są przedmiotem sporu. Jedyny udziałowiec skarżącej spółki – A S.A. posiada w stosunku do strony skarżącej wierzytelność w kwocie 25.964.548,06 zł, z czego 24.980.499,32 zł z tytułu należności głównej od udzielonych pożyczek. Skarżąca w latach 2013-2014 zaciągnęła u swojego udziałowca oprocentowane pożyczki w łącznej wysokości 79.362.992,95 zł, z przeznaczeniem na prowadzenie bieżącej działalności. Wobec faktu, że trwające przez okres ok. 19 miesięcy postępowania kontrolne za miesiące X-XII 2013 r. i I-IV 2014 r. doprowadziły do sytuacji, że spółka zaprzestała faktycznie prowadzenia działalności gospodarczej, a jej udziałowiec nie odzyskał pożyczonych pieniędzy i trudno od niego oczekiwać, że będzie w dalszym ciągu finansował zobowiązania skarżącej. Tym bardziej, że trudności finansowe skarżącej odbiły się w sposób negatywny także na jej udziałowcu, który nie tylko nie odzyskał ponad 24.000.000 zł udzielonych pożyczek, ale i poniósł również ujemne konsekwencje ze strony banków finansujących i ubezpieczycieli (skarżąca jest częścią grupy kapitałowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości). Referendarz argumentował, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna jest też jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. Zdaniem referendarza, mimo, że ogólna sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej spółki jest zła, była ona w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów postępowania. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że jedynym udziałowcem skarżącej spółki jest A S.A., będąca jedną z największych sieci sklepów B w Polsce. Podniósł również, że mimo pisma z dnia 17 marca 2017 r. o odmowie dokonania dopłat, A S.A. opłaciła w dniu 24 marca 2017 r. w imieniu spółki skarżącej wpis od skargi w wysokości 100.000 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1364/16. W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w terminie) skarżąca spółka zawarła polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego stwierdzając, iż wykazała, że ze względu na swoją trudną sytuację finansową i ekonomiczną nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Zdaniem strony, odmowa przyznania jej wnioskowanego prawa stanowi – w świetle okoliczności przedstawionych we wniosku – ograniczenie prawa do sądu. Podkreśliła, że zasadność zgłoszonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy potwierdza m.in. obszerna analiza kondycji finansowej skarżącej spółki jaką przedstawił Naczelnik Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we W. w postanowieniu z dnia [...].11.2016 r. wydanym w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia [...].07.2016 r. w sprawie określenia skarżącej spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. w wysokości 8.360 zł. Strona podniosła, że z treści tego postanowienia m.in. wynika to, że postępowania egzekucyjne obejmujące zaległości w podatku do towarów i usług są nieskuteczne. Spółka nie posiada wystarczającego majątku, na którym można ustanowić hipotekę lub zastaw (według sprawozdania finansowego z 31.03.2016 r. wysokość tego majątku wynosi 1.588,95 zł). Wskaźniki finansowe spółki wskazują na trudności w regulowaniu zobowiązań oraz na zachwianie stabilności ekonomicznej. Spółka posiada bardzo niekorzystną strukturę kapitału, na dzień 31.03.2016 r. utraciła cały kapitał zakładowy, a wygenerowane straty doprowadziły do powstania ujemnego kapitału w wysokości (-)2.794.520,31 zł, co oznacza zagrożenie kontynuacji działalności spółki. Zobowiązania wynoszące 26.016.489,71 zł przekroczyły wartość majątku spółki w wysokości 23.221.969,40 zł, co wypełnia przesłankę niewypłacalności spółki. Z rachunku zysków i strat oraz z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w podatku dochodowym od osób prawnych za okres od 01.01.2015 r. do 31.03.2016 r. wynika, że spółka poniosła stratę bilansową w wysokości 771.343,79 zł oraz stratę podatkową w wysokości 743.809,96 zł. Skarżąca spółka wskazała nadto, że strata z lat ubiegłych w wysokości 151.001.246,77 zł, wykazana w bilansie spółki na dzień 31.03.2016 r. przekracza o 2.794.520,31 zł łączną wysokość kapitału udziałowego (podstawowego) i kapitału zapasowego na ten sam dzień. Oznacza to, że zarówno kapitał udziałowy (podstawowy), jak i kapitał zapasowy nie reprezentują żadnych realnych, dostępnych środków finansowych. Analiza bilansu wskazuje, że jedynym znaczącym aktywem spółki są należności podatkowe z tytułu VAT, które są przedmiotem sporu. Odnosząc się do zawartej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji referendarza sądowego odnośnie do dopłat to wyrażone przez referendarza stanowisko uznała skarżąca za nadużycie. Wobec faktu, że trwające przez okres kilkunastu miesięcy postępowania kontrolne doprowadziły do sytuacji, że spółka zaprzestała faktycznie prowadzenia działalności gospodarczej, a jej udziałowiec nie odzyskał pożyczonych pieniędzy i trudno od niego oczekiwać, że będzie w dalszym ciągu finansował zobowiązania skarżącej. Tym bardziej, że trudności finansowe skarżącej odbiły się w sposób negatywny także na jej udziałowcu, który nie tylko nie odzyskał ponad 25.000.000 zł udzielonych pożyczek, ale i poniósł również ujemne konsekwencje ze strony banków finansujących i ubezpieczycieli (skarżąca jest częścią grupy kapitałowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości). Skarżąca podkreśliła, że jej udziałowiec nie jest w stanie ponosić kosztów dochodzenia roszczeń przez skarżącą i bez uszczerbku dla swoich interesów udzielać jej dalszych pożyczek. Dalsze udzielanie pożyczek, czy finansowanie skarżącej w inny sposób, udziałowiec nie jest w stanie uzasadnić ani w stosunku do swoich akcjonariuszy, ani do banków kredytujących, czy ubezpieczycieli. Niemniej jednak spółka pismem z dnia 20 października 2017 r. wystąpiła o udzielenie kolejnej pożyczki otrzymując odpowiedź negatywną, co potwierdza załączone do sprzeciwu pismo z dnia 23 października 2017 r. Odnosząc się do powinności zabezpieczenia przez skarżącą środków na poczet przyszłego sporu sądowego strona zarzuciła, że trudno oczekiwać, nawet od najbardziej przezornego przedsiębiorcy, by przygotował się na ewentualne dochodzenie roszczeń przed sądem w sytuacji, gdy postępowanie przed organami podatkowymi toczyło się przez 37 miesięcy. W kontekście tym skarżąca podniosła, że (jak wynika z bilansu spółki i co zauważył także Dolnośląski Urząd Skarbowy), sytuacja skarżącej już na koniec 2014 r. dawała podstawy (i daje nadal) do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i tylko ze względu na uzasadnioną – w ocenie spółki – wierzytelność do Skarbu Państwa (w przedmiocie zwrotu podatku VAT) wniosek tego rodzaju nie został złożony. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że aktualnie skarżąca spółka jest także stroną w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 403/17, w której wpis sądowy został wyznaczony na kwotę 100.000 zł. W niniejszej sprawie wpis od skargi wyznaczony został także na kwotę 100.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. w Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; dalej: p.p.s.a.), rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, sytuacja finansowa skarżącej spółki odniesiona do wysokości obciążeń z tytułu kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie uzasadniała zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, który na obecnym etapie jest jedynym kosztem sądowym, a przy tym takim, którego poniesienie warunkuje merytoryczne rozpoznanie skargi. Jakkolwiek, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, wnioskodawca będący spółką z o.o., ma prawo zwrócić się do swojego wspólnika o wsparcie finansowe w ramach dopłaty, czyli w sposób przewidziany w art. 177 k.s.h., to należy zauważyć, że owe dopłaty mogą być czynione za zgodą wspólników. Tymczasem jedyny wspólnik spółki, tj. A S.A., jak wynika z pisma z 17.03.2017 r., nie jest w stanie podjąć uchwały w przedmiocie udzielenia dopłaty, gdyż odpowiada finansowo wobec swoich akcjonariuszy i pracowników, a ponadto sytuacja skarżącej spółki wpłynęła w sposób ujemny na jego sytuację i wobec tego, jako jedyny udziałowiec nie jest w stanie w uzasadniony sposób ponosić kosztów dochodzenia roszczeń przez skarżącą spółkę bez uszczerbku dla swoich interesów. Stanowisko to potwierdzono ponadto w dołączonym do sprzeciwu piśmie Prezesa Zarządu A S.A. z dnia 23 października 2017 r. będącym odpowiedzią na kolejny wniosek skarżącej o udzielenie pożyczki w wysokości 20.000 zł na pokrycie częściowych kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Niewątpliwie zatem, brak jest zgody A S.A. na udzielenie skarżącej spółce wsparcia finansowego w ramach dopłaty od wspólnika w trybie art. 177 k.s.h. Mając na uwadze powyższe, ocenie podlegała przedstawiona przez skarżąca spółkę jej sytuacja finansowo-majątkowa, której analiza, zdaniem Sądu, wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Istotnych informacji w tym zakresie dostarczyło przedłożone przez stronę postanowienie Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...].11.2016 r. wydanego w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia [...].07.2016 r. w sprawie określenia skarżącej spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. w wysokości 8.360 zł. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika z niego m.in., że postępowania egzekucyjne obejmujące zaległości w podatku do towarów i usług w wysokości ok. 13.000.000 zł, są nieskuteczne. Spółka nie posiada wystarczającego majątku, na którym można ustanowić hipotekę lub zastaw (według sprawozdania finansowego z 31.03.2016 r. wysokość tego majątku wynosi 1.588,95 zł). Wskaźniki finansowe spółki wskazują na trudności w regulowaniu zobowiązań oraz na zachwianie stabilności ekonomicznej. Spółka posiada bardzo niekorzystną strukturę kapitału, na dzień 31.03.2016 r. utraciła cały kapitał zakładowy, a wygenerowane straty doprowadziły do powstania ujemnego kapitału w wysokości (-)2.794.520,31 zł, co oznacza zagrożenie kontynuacji działalności spółki. Zobowiązania wynoszące 26.016.489,71 zł przekroczyły wartość majątku spółki w wysokości 23.221.969,40 zł, co wypełnia przesłankę niewypłacalności spółki. Z rachunku zysków i strat oraz z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w podatku dochodowym od osób prawnych za okres od 01.01.2015 r. do 31.03.2016 r. wynika, że spółka poniosła stratę bilansową w wysokości (-)771.343,79 zł oraz stratę podatkową w wysokości (-)743.809,96 zł. Należy też zauważyć, że spółka od kwietnia 2016 r. do listopada 2016 r. nie miała żadnych przychodów, a jej kapitał własny był ujemny na poziomie 3.554.991,07 zł. Z kolei na jej rachunkach bankowych (czterech), zajętych przez administracyjny organ egzekucyjny, odnotowane jest ujemne saldo. Już te dane finansowe świadczą o tym, że spółka znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Dodatkowo o pogłębieniu tej trudnej sytuacji świadczy również oprocentowana pożyczka, której udzieliła skarżącej A S.A. na zapłacenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł w sprawie I SA/Wr 1364/16 i fakt, że skarżąca wobec swojego wymienionego wspólnika (udziałowca) posiada niespłacone zobowiązania w wysokości ponad 25.000.000 zł. W ocenie Sądu, z faktu, że skarżącej spółce udało się pozyskać środki na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1364/16 nie należy, w świetle przytoczonych faktów, wyprowadzać wniosku, że skarżąca jest w stanie pozyskać środki na uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu w ww. wysokości. Z uwagi natomiast na fakt, iż nie można wykluczyć, że sytuacja finansowa strony ulegnie poprawie (strona nadal prowadzi działalność gospodarczą), nieuzasadnione byłoby na obecnym etapie sprawy zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.