I SA/Wr 80/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. "P." Sp. jawna Z. P., H. A. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozliczenia z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniała, że ciągle się rozwija i ulepsza stosowane w prowadzonej działalności gospodarczej - obejmującej swym zakresem usługi poligraficzne - techniki. Argumentowała, iż zgromadzone środki i zyski przeznacza na wynagrodzenia, dalszy rozwój oraz na spłatę zobowiązań (kredyty inwestycyjne, leasing, zaległości podatkowe). Z informacji o dochodach i majątku wynika, iż spółka posiada kapitał w wysokości 10.000,00 zł, środki trwałe o wartości 2.828.722,09 zł, za ostatni rok obrotowy uzyskała zysk wynoszący 1.004.757,48 zł, a na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku zgromadziła na rachunku bankowym środki finansowe w wysokości 4.728,78 zł. W dniu 18 marca 2008 r. doręczono stronie skarżącej wezwanie do nadesłania w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie danych zawartych w urzędowym formularzu, odpisu umowy spółki (aktu założycielskiego), zeznania o wysokości osiągniętego dochodu lub straty w 2006 r. i ewentualnie w 2007 r., wyciągu z konta bankowego za ostatnie trzy miesiące, rachunku zysków i strat i bilansu za ostatni rok obrotowy, dokumentów potwierdzających wysokość zaliczek uiszczonych na podatek 2008 r., informacje o wysokości osiągniętego dochodu za ostatnie dwa miesiące, określenie wartości i rodzaju składników majątkowych oraz ostatniego sprawozdania finansowego. Z akt sprawy wynika, że strona nie zareagowała na to wezwanie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym kontekście należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach "nadzwyczajnych". Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Strona postępowania sądowoadministracyjnego, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wykazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca nie dostarczył dokumentów wskazanych w wezwaniu doręczonym w dniu 18 marca 2008 r. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie rozpoznawanego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości stanu majątkowego wnioskodawcy, podlegającego ocenie w postępowaniu wpadkowym wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, na podstawie informacji podanych we wniosku. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, nie stwierdzono podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej spółki. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim okoliczność, iż spółka prowadzi zyskowną działalność gospodarczą (zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł 1.004.757,48 zł zł). Ponadto, w momencie składnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, spółka posiadała środki na rachunku bankowym 4.728,78 zł. Odmowa przyznania stronie prawa pomocy znajduje uzasadnienie także w fakcie, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Nie do zaakceptowania jest tym samym sytuacja, w której strona żąda zwolnienia od kosztów sądowych spłacając np. kredyty inwestycyjne i ponosząc wydatki na rozwój. Skarżąca spółka nie uprawdopodobniła, że nie posiada dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.