I SA/Wr 807/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybiania terminowi do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący A. O. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 180 m², nie pracuje, natomiast dochodem jego gospodarstwa domowego jest emerytura żony w kwocie 1.800 zł (brutto). W dniu 19 sierpnia 2010 r. skarżącemu doręczono wezwanie do dostarczenia w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania odpisu zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2008 i 2009 wraz z załącznikami (ewentualnie informacji o uzyskanych przez podatnika i jego żonę dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy), odcinka świadczenia emerytalnego żony skarżącego za lipiec 2010 r., zaświadczenia z Urzędu Pracy w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej skarżącego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego i jego rodziny ze wskazaniem źródeł ich finansowania i załączeniem dowodów wpłat, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, szczegółowych informacji o posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę środkach transportu, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedłożył do akt sprawy kserokopię zeznań o wysokości osiągniętego przez siebie oraz swoją żonę dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 i 2009, dokumentu zatytułowanego "Rozwiązanie Umowy o Zarządzenie", świadectwa pracy dotyczącego zatrudnienia skarżącego w A SA z siedzibą we W. w okresie od dnia [...] do dnia [...] 2010 r., zakończonego wypowiedzeniem pracownika, porozumień w sprawie zadłużenia zawartych z bankami, duplikatów potwierdzenia wykonania przelewu. Z dokumentów tych wynika, że w latach 2008 i 2009 skarżący oraz jego żona uzyskali dochód w łącznej kwocie odpowiednio 93.015,45 zł oraz 110.372,81 zł, od dnia 6 maja 2010 r. skarżący nie świadczy usługi zarządu zakładem opieki zdrowotnej, natomiast utrzymanie ich gospodarstwa domowego generuje miesięcznie wydatki w łącznej kwocie 2.695,76 zł, na którą składają się między innymi wydatek z tytułu opłaty za usługi telekomunikacyjne w kwocie 188,66 zł oraz wpłata łącznej kwoty 1.600 zł tytułem rat kredytu hipotecznego. W piśmie przewodnim z dnia 24 sierpnia 2010 r. skarżący oświadczył nadto, że nie posiada środka lokomocji ani lokat bankowych, jego rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, natomiast uzyskuje pomoc od syna oraz dalszej rodziny. Zarządzeniem z dnia 21 lipca 2010 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Z urzędu wskazać trzeba na dwie okoliczności: po pierwsze, ze skargi strony skarżącego oraz jego żony przed Sądem toczą się cztery postępowania (sygn. akt I SA/Wr 805/10, 806/10, 807/10 i 808/10), w których wyznaczono wpis sądowy od skargi w kwocie po 100 zł w każdej; po drugie, w sprawach ze skargi żony skarżącego (sygn. akt I SA/Wr 805/10 i 806/10) do akt przedłożono kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. z dnia [...] znak [...], z której wynika, że od dnia 1 marca 2010 r. świadczenie emerytalne żony skarżącego wynosi 1.498,33 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała referendarza sądowego do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku strona skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej aktualnym złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów – brak źródeł utrzymania oraz składników majątku, pozwalających na uiszczenie kosztów sądowych. Uchyliła się natomiast od ich uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Zasadne jest ponowne stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła dokumentów dotyczących źródeł pozyskiwania środków pieniężnych na pokrywanie wydatków na jej utrzymanie, dzięki któremu możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez nią kwot koniecznych do uiszczenia opłat sądowych bez spowodowania uszczerbku w utrzymaniu strony i jej rodziny. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 19 sierpnia 2010 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku oraz przesłanych dokumentów. Z przedstawionych kserokopii zeznań podatkowych wynika, że skarżący oraz jego żona w latach 2008 i 2009 uzyskiwali dochód w kwocie odpowiednio 93.015,45 zł oraz 110.372,81 zł, który należy uznać za wysoki i wystarczający do ponoszenia wydatków inne niż koszty koniecznego utrzymania. Natomiast oświadczone przez skarżącego pogorszenie sytuacji materialnej jego gospodarstwa domowego wskutek jego utrzymywania jedynie z emerytury jego żony oraz pomocy syna i dalszej rodziny nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. A. O. ograniczył się bowiem do wykazania tylko wybranych przelewów wychodzących ze swojego rachunku bankowego, sumujących się w kwocie 2.695,76 zł, znacznie przekraczających kwotę świadczenia emerytalnego jego żony (1.498,33 zł). Skarżący uchylił się natomiast od przedłożenia szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące. Ich treść pozwoliłaby ocenić, na podstawie salda rachunku bankowego oraz przelewów przychodzących, rzeczywistą zdolność ponoszenia przez skarżącego i jego gospodarstwo domowe ciężaru kosztów sądowych. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że do wydatków na miesięcznie utrzymanie swojego gospodarstwa domowego zaliczył skarżący kwotę 188,66 zł tytułu zapłaty za usługi telekomunikacyjne. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, nie uznał tego wydatku w całości za konieczny w utrzymaniu tego gospodarstwa. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że rezultatem ponoszenia tego wydatku, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżący obciążyć chce budżet państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których przeniesiony zostanie – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia. Dlatego wskazać należy, że bez względu na sposób wydatkowania (usługi telekomunikacyjne) przez wnioskodawcę posiadanych zasobów pieniężnych, w sytuacji majątkowej wynikającej z jego oświadczeń oraz dokumentów złożonych do akt sprawy, nie sposób uznać – nawet biorąc pod uwagę sumę opłat sądowych wyznaczonych w wyżej wskazanych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem - że poniesienie przez A. O. z budżetu jego gospodarstwa domowego opłat sądowych spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu tego gospodarstwa. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.