I SA/Wr 813/00

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Waleriana P. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.-G. z dnia 2 marca 2000 r. (...) w przedmiocie opłaty skarbowej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Urzędu Skarbowego w B. z dnia 22 listopada 1999 r. (...). Walerian P. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.-G. z dnia 2 marca 2000 r. (...) utrzymującą w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w B. z dnia 22 listopada 1999 r. (...) określającą należności w opłacie skarbowej w wysokości 3.150,20 zł, zaległość w opłacie skarbowej w wysokości 1.650,20 zł oraz odsetki za zwłokę od tej zaległości na dzień wydania decyzji w wysokości 2.763,60 zł. W dniu 21 lutego 1996 r. Walerian P. sprzedał Krystynie A. prawo wieczystego użytkowania położonych w B. działek gruntu nr 388 i 1015/22 o łącznej powierzchni 609 m2 oraz własność usytuowanego na działce nr 388 budynku mieszkalnego za cenę 30.000 zł. Urząd Skarbowy w B. uznając wartość określona w umowie za odbiegającą od wartości rynkowej zaproponował stronom transakcji podwyższenia jej do wartości rynkowej wynoszącej według własnej wstępnej oceny 49.147 zł. Z uwagi na brak zgody stron na podwyższenie wartości z umowy Urząd Skarbowy w B. do wyceny przedmiotu obrotu powołał biegłego. Określoną przez biegłego wartość 69.959 zł Urząd Skarbowy w B. przyjął za podstawę obliczenia należnej opłaty skarbowej od umowy sprzedaży i decyzją z dnia 14 czerwca 1999 r. powołując jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 207, art. 21 par. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926/ oraz par. 8 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 21 lipca 1989 r. w sprawie sposobu pobierania, uiszczania i zwrotu opłaty skarbowej oraz sposobu prowadzenia rejestrów tej opłaty /M.P. nr 25 poz. 193 ze zm./ określił stronom Krystynie A. i Walerianowi P. należność w opłacie skarbowej w wysokości 3.498 zł, zaległość w opłacie skarbowej w kwocie 1.998 zł oraz należne odsetki w kwocie 3.210 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji Walerian P. zarzucił, że opinia biegłego dotknięta jest wadą o charakterze metodologicznym gdyż do wyceny biegły przyjął powierzchnią całkowitą budynku, podczas gdy winna być przyjęta powierzchnia użytkowa, która wynosi 109,8 m2. Zarzut ten poparł kserokopią opisu technicznego do projektu adaptacji budynku, w którym przyjęto powierzchnię użytkową 109,8 m2. Tym samym wartość rynkowa podmiotu sprzedaży ustalona w wysokości 69.959 zł jest jego zdaniem zawyżona. Podniósł też, że przedmiotową nieruchomość nabył na licytacji prowadzonej przez Komornika Sądu Rejonowego w B. za cenę 25.400 zł i jest to kwota rynkowa spornej nieruchomości, gdyż zweryfikowana została w drodze przetargu. Zdaniem odwołującego się jest też mało prawdopodobne, nawet przy uwzględnieniu procesu inflacyjnego, aby w ciągu dwóch lat wartość przedmiotowej nieruchomości wzrosła dwukrotnie. Wartość spornej nieruchomości podana przez biegłego jest więc wartością kosztorysową nieruchomości a nie wartością rynkową. Zarzucił też, że zgodnie z treścią art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej, wartość przedmiotu czynności cywilnoprawnej winna być ustalona w oparciu o opinię biegłych, a nie jednego biegłego. Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.-G. decyzją z dnia 28 września 1999 r. na podstawie art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego w B. i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wyjaśnienia, poprzez przeprowadzanie dodatkowego postępowania dowodowego, wymaga zarzut odwołującego się dotyczący zawyżenia przez biegłego powierzchni użytkowej budynku. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Urząd Skarbowy w B. decyzją z dnia 22 listopada 1999 r. przeprowadził dodatkowy dowód z opinii biegłego, który w operacie szacunkowym określił wartość przedmiotu obrotu na 63.004 zł. Wartość tę Urząd Skarbowy uznał za wartość rynkową i na podstawie tej wartości określił należną opłatę skarbową, zaległość w opłacie skarbowej i należne odsetki. Wskazano, że w czasie dokonywania oględzin biegły w dniu 22 października 1999 r. w obecności Krystyny A. dokonał ponownych pomiarów według których powierzchnia użytkowa nieruchomości wyniosła 199,10 m /w poprzedniej opinii powierzchnię tę ustalono na 244,20 m2/. Pomiarów dokonano zgodnie z zasadami określonymi w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Natomiast projekt na który powołuje się Walerian P., zgodnie z którym powierzchnia użytkowa wynosi 109,80 m2 jest z 1984 r. a więc z okresu przed wejściem w życie ww. ustawy, określającej zasady wyliczenia powierzchni użytkowej nieruchomości. Walerian P. ponownie odwołał się od decyzji Urzędu Skarbowego podtrzymując zarzuty odwołania z dnia 28 czerwca 1999 r. Dodatkowo zarzucił, że określenia przez biegłego wartości rynkowej nieruchomości nastąpiło po 121 tygodniach od dnia sprzedaży, a więc w czasie gdy stan nieruchomości uległ zmianie. Dla prawidłowego określenia wartości nieruchomości należałoby dokonać porównania stanu technicznego budynku określonego w umowie przedwstępnej z 16 sierpnia 1995 r. ze stanem technicznym w dniu wyceny, a takie porównanie nie zostało dokonane, co poddaje w wątpliwość rzetelność samej wyceny. W jego ocenie na nierzetelność wyceny dokonanej przez biegłego wskazuje również to, że biegły określając powierzchnię użytkową budynku trzykrotnie przyjmował różne wielkości, a zatem opinia ta powinna podlegać weryfikacji przez innego biegłego na co wskazuje też przepis ustawy o opłacie skarbowej. Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.-G. nie uwzględniła zarzutów odwołania i utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Urzędu Skarbowego, że strony w umowie sprzedaży zawyżyły wartość spornej nieruchomości, a wobec braku zgody stron na podwyższenie wartości przedmiotu sprzedaży organ podatkowy uprawniony był do dokonania wyceny nieruchomości w oparciu o dowód z opinii biegłego. Zdaniem organu odwoławczego za bezpodstawne uznać zarzuty dotyczące samej wyceny nieruchomości przez biegłego. Wyceny tej biegły dokonał na dzień dokonania czynności podlegającej opłacie skarbowej dokonując analizy porównawczej z uwzględnieniem transakcji zawartych notarialnie na przełomie roku 1995/1996 z terenu miasta B. przyjmując do porównań wartość budynków w stanie zamkniętym z ulic J., R. i M. Biegły w operacie z dnia 3 listopada 1999 r. uwzględnił uwagi dotyczące stanu nieruchomości na dzień zawarcia umowy sprzedaży złożone przez strony do protokołu spisanego na okoliczność oględzin nieruchomości dokonanych przez niego w dniu 21 października 1998 r. Ustosunkowując się do zarzutu, że wartość rynkowa nieruchomości powinna być określona z uwzględnieniem opinii dwóch biegłych, organ odwoławczy wyjaśnił, że zapis art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej wskazujący na konieczność powołania biegłych odnosi się do sytuacji, gdy wycenie podlegają różne rodzajowo przedmioty np. nieruchomość, urządzenie i specjalistyczne wyposażenie. Ponieważ w przedmiotowej sprawie sytuacji takiej nie było a operat szacunkowy sporządzony przez biegłego nie budzi wątpliwości, nie można mówić o naruszeniu art. 10 ust. 3 cyt. ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./. Dodatkowo wskazano, że sprzedana Krystynie A. działka gruntu nr 1015/22 wchodząca w skład przedmiotowej nieruchomości nie stanowiła przedmiotu licytacji z 1994 r. obejmującej budynek i inną działkę. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Walerian P. podtrzymał zarzut dotyczący nieprawidłowej wyceny nieruchomości twierdząc, że wartością rynkową nieruchomości powinna być wartość z licytacji oraz, że wycena powinna być dokonana co najmniej przez dwóch biegłych i w tym zakresie powołał się na szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego. Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej jeżeli strony czynności cywilnoprawnej nie określiły wartości przedmiotu tej czynności lub wartość określona przez strony nie odpowiada, według oceny organu podatkowego, jej wartości rynkowej, organ ten wzywa strony do określenia wartości, jej podwyższenia lub obniżenia w terminie nie krótszym niż 14 dni, podając jednocześnie wartość rynkową według własnej wstępnej oceny. W razie nieokreślenia wartości rynkowej, organ podatkowy dokona jej ustalenia z uwzględnieniem opinii biegłych. Treść tego przepisu wskazuje jednoznacznie na tryb postępowania przy określaniu wartości rynkowej przedmiotu czynności cywilnoprawnej, w tym przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych. Wbrew stanowisku organu odwoławczego w przypadku zaistnienia sytuacji określonej w art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej organ podatkowy zobowiązany jest do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych, a nie przez jednego biegłego jak to miało miejsce w rozpatrywanej. Skarżący w toku prowadzonego postępowania wskazywał na rozbieżności w opinii biegłego w zakresie dokonanych pomiarów powierzchni użytkowej budynku, jak również poddawał w wątpliwość samą wycenę w zakresie przyjętych cen rynkowych. Podkreślić należy, że również wartość rynkowa nieruchomości zaproponowana przez organ podatkowy znacznie odbiega od wartości nieruchomości określonej przez biegłego przyjętej w zaskarżonej decyzji do ustalenia podstawy wyliczenia opłaty skarbowej. Powyższe okoliczności w ocenie sądu również wskazywały na konieczność weryfikacji dokonanej przez biegłego wyceny nieruchomości przez innego biegłego, do czego zresztą organy podatkowe zobowiązane były na podstawie powołanego wyżej art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej. W związku z powyższym Sąd uznał, że uchybienie to stanowi naruszenie prawa materialnego tj. art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy należało zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą decyzję organu I instancji uchylić zgodnie z dyspozycją art. 22 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ustawy o NSA.