I SA/Wr 814/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący - reprezentowany przez radcę prawnego - wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zasadność wniosku uzasadniał trudną - aktualnie - sytuacją finansową. Podał, że w związku z toczącymi się sprawami zawiesił działalność gospodarczą (nie uzyskuje z niej żadnych dochodów). Wskazał, że obecnie utrzymuje się z prac dorywczych wykonywanych poza krajem. Dodał, że nie uzyskuje z tego tytułu regularnych dochodów, stąd też, nie może wskazać miesięcznych dochodów. Powołał się także na kłopoty zdrowotne ([...]), które - jak podał - ograniczają jego możliwość zarobkowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, skierowane do strony na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków ani innych produktów bankowych. Nieruchomość, w której zamieszkuje, jest własnością żony, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej (od 2009 r.). Wskazał również, że na należącym do niego samochodzie marki [...] (rocznik 2000, o wartości [...] zł), został ustanowiony zastaw skarbowy. Wyjaśniając kwestię miesięcznych wydatków podał, że wydatkuje m.in. na żywność - 500 zł, na lekarstwa i leczenie prywatne żony - około 210 zł, na podatek rolny i od nieruchomości - 250 zł (kwartalnie) oraz na KRUS - 770 zł (kwartalnie). Źródłem finansowania tych wydatków jest - zgodnie z oświadczeniem - praca sezonowa małżonków w okresie letnim (maj, czerwiec, wrzesień), przy zbiorze truskawek i jabłek w H. Z tego tytułu ich łączny dochód wynosi [...] euro. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2014 r. skarżący nie uzyskał z działalności gospodarczej (prowadzonej do września) żadnych przychodów, ponosząc koszty w kwocie [...] zł. Pozostałe dokumenty potwierdzają złożone oświadczenia. Postanowieniem z 2 czerwca 2015 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 24 czerwca 2015 r., skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, do którego dołączył: 1) kopię zaświadczenia z 22 czerwca 2015 r., z którego wynika, że w 2013 r. statystyczny dochód dla indywidualnego gospodarstwa rolnego o powierzchni hektarów przeliczeniowych odpowiadających tym jakie użytkuje małżonka skarżącego (prowadząca gospodarstwo rolne) wynosi [...] zł oraz 2) kopię faktury za wodę za okres od 17 marca do 26 maja 2015 r. na kwotę [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawę prawną do ewentualnego przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa stanowi art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. W myśl tego przepisu, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanej regulacji wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Innymi słowy, ubiegający się o prawo pomocy zobowiązany jest wykazać, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania mu prawa pomocy. Przy czym, dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo. Dokonując oceny złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy w myśl ww. kryteriów, Sąd nie znalazł przesłanek do przyznania stronie wnioskowanego prawa. Mając na uwadze okoliczność, że wymagany w sprawie wpis sądowy od skargi nie jest niski ([...] zł) Sąd jednocześnie uznał, że na tle okoliczności podanych przez skarżącego, w szczególności tych związanych z kosztami utrzymania, nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że strona nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie tego wpisu. W kontekście tym należy nadmienić, że stopień dolegliwości wysokości wpisu sądowego należy zawsze odnosić do możliwości płatniczych strony. Stąd też, dla uznania, że strony obiektywnie nie stać na jego poniesienie wymagane jest istnienie co najmniej dużego prawdopodobieństwa, że rzeczywista sytuacja majątkowa strony odpowiada tej przez nią deklarowanej. Nawiązując do okoliczności sprawy, z podanych przez skarżącego informacji wynika, że aktualnie nie prowadzi on działalności gospodarczej, a źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest sezonowa praca skarżącego i jego małżonki przy zbieraniu owoców w H. Zgodnie z deklaracją skarżącego, z tego tytułu małżonkowie osiągają łącznie wynagrodzenie w kwocie [...] euro. Dodatkowo, z przedstawionego przez stronę zaświadczenia z 22 czerwca 2015 r. wynika, że statystyczny dochód dla indywidualnego gospodarstwa rolnego o wielkości hektarów przeliczeniowych odpowiadających tym, jakie posiadała małżonka skarżącego w 2013 r., wyniósł [...] zł. Z kolei - deklarując poziom miesięcznych wydatków - skarżący podał, że na wydatki na żywność wydaje przeciętnie 500 zł, na środki czystości 50 zł, na gaz i prąd (łącznie) 168 zł, na śmieci 48 zł, na wodę ok. 7 zł (za dwa miesiące), na telefon i internet 120 zł, na paliwo 200 zł. Dodatkowo, na leczenie żony (lekarstwa i prywatne leczenie) wydatkuje ok. 210 zł, a kwartalnie ponosi jeszcze opłaty na podatek rolny i od nieruchomości (250 zł) oraz na KRUS (770 zł). W wyliczeniu tym skarżący nie uwzględnił kosztów odzieży, w tym w szczególności, dla małoletniej córki, a także kosztów utrzymania domu w sezonie grzewczym. W ocenie Sądu, deklarowany przez skarżącego poziom wydatków (zwłaszcza przeznaczonych na żywność) odbiega od realnych, przeciętnych kosztów utrzymania rodziny z małoletnim dzieckiem, niezależnie od faktu (co podkreślał skarżący) wykorzystania własnych wyrobów. Jak dodatkowo podkreślono, poziom ten nie uwzględnia kosztów utrzymania dziecka (wysokich biorąc pod uwagę etap rozwoju), a także kosztów utrzymania domu w sezonie grzewczym. A nadto, także kosztów utrzymania w czasie wykonywania prac sezonowych poza krajem, które niewątpliwie małżonkowie ponoszą. Wymaga odnotowania przy tej okazji, że fakt wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez małżonków czyni drugorzędną dla kwestii przyznania prawa pomocy skarżącemu okoliczność zawarcia przez nich umowy o rozdzielności majątkowej. Stąd też, należało uwzględnić w tej kalkulacji także koszty utrzymania małżonki skarżącego. Z przedstawionych powodów, nie można wykluczyć, że podane koszty zostały "dopasowane" do deklarowanych źródeł dochodu skarżącego i jego małżonki. Wymaga w tym miejscu zwrócenia uwagi, że skarżący - pomimo wezwania - nie przedłożył żadnego dowodu na potwierdzenie wysokości wynagrodzenia otrzymywanego wspólnie z żoną w H., a przedłożone na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego zaświadczenie z 22 czerwca 2015 r. odnosi się do statystycznego dochodu, jaki został przyjęty dla indywidualnego gospodarstwa rolnego o określonej wielkości hektarów przeliczeniowych (w 2013 r.). Przedstawiona argumentacja prowadzi do konkluzji, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa. W uzupełnieniu tej oceny należy podkreślić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania stanowi ograniczenie prawa do sądu jedynie w tych sytuacjach (wyjątkowych), w których jest co najmniej prawdopodobne, że zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze wyrażone wątpliwości Sądu należało uznać, że w świetle całokształtu okoliczności sprawy obawa taka w przypadku skarżącego nie zachodzi. Z tych powodów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji postanowienia.