I SA/Wr 814/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 814/15. Skarżący, działający przez radcę prawnego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 2.294 zł, wniósł o zwolnienie go z tego obowiązku. W uzasadnieniu wniosku podał, że w związku z kontrolami krzyżowymi u jego kontrahentów, większość ich stracił. W związku z trudnościami finansowymi, wnioskodawca zmuszony był zawiesić działalność gospodarczą. Na skutek permanentnego stresu i ciężkiej pracy w latach poprzednich, pogorszył się jego stan fizyczny i psychiczny. Obecnie pozostaje pod opieką poradni zdrowia psychicznego i bierze leki. Utrzymuje się z dorywczych prac sezonowych na terenie N. i korzysta ze wsparcia najbliższych. Ma na utrzymaniu małoletnią córkę. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Dom o powierzchni 180 m2 oraz nieruchomość rolna są wyłączną własnością jego żony. Oboje małżonkowie uzyskują nieregularne dochody z prac dorywczych oraz ze sprzedaży płodów rolnych z własnego gospodarstwa (nie podano kwot). Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: energia elektryczna 190,75 zł, wywóz śmieci 48 zł, telefon i internet 95,98 zł, lekarstwa 100 zł, KRUS 780 zł (kwartalnie), ubezpieczenie domu 900 zł rocznie. Nadto wnioskodawca oświadczył, że w ponoszeniu kosztów życia codziennego korzysta z pomocy rodziny z W. B., która zaopatruje w odzież, obuwie, kosmetyki. Zaopatrywany też jest w żywność (drób, owoce, warzywa, mąk, nabiał, chleb, przetwory) z gospodarstwa teścia. Wnioskodawca dodał do miesięcznie ponoszonych wydatków wizyty lekarskie 200 zł, środki czystości 60 zł, wydatki szkolne 35 zł, żywność 240 zł miesięcznie, roczne wydatki to podatek od nieruchomości 1.045 zł i drewno na opłat 1.200 zł. Oświadczył, że nie składał zeznania podatkowego za 2015 r., gdyż nie uzyskał żadnego dochodu, nie jest właścicielem żadnego pojazdu mechanicznego. Żona utrzymuje się ze sprzedaży płodów rolnych pochodzących z niewielkiego gospodarstwa rolnego i korzysta ze wsparcia rodziny. Cierpi na problemy z [...], przy których wysiłek fizyczny jest niewskazany. Obecny stan zdrowia wnioskodawcy ([...]) uniemożliwia mu regularną pracę zarobkową. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Środki na wynagrodzenie pełnomocnika pochodzą z darowizny ojca. Przedłożono dowody ww. opłat, dokument potwierdzający zakończenie działalności z dniem 6 listopada 2015 r. oraz wydruki rachunku należącego do żony wnioskodawcy. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że nie ma środków na uiszczenie wpisu bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny . Zdaniem skarżącego referendarz błędnie przyjął, ze skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna i rodzinna dawała podstawy do przyznania prawa pomocy. Skarżący przedstawił wszystkie wymagane prawem dokumenty i wątpliwości w tym zakresie są nieuzasadnione. Zaznaczył też, że nic mu nie wiadomo, że żona posiada inne rachunki niż przedstawił. Podniósł też, że zarejestrowanie wraz z żoną spółki z o.o. w dniu 11 marca 2016 r. i wpis podmiotu do KRS nie tworzy automatycznie przychodów z których można by uiszczać opłaty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w sprawie przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Wyjaśnił także, że prawo pomocy, stanowiące odstępstwo od tej zasady, ma na celu zapewnienie prawa do sądu stronom, które z uwagi na stan majątkowy i finansowy nie mogą ich ponieść. Nie można zapominać, że koszty te pokrywane są wówczas z budżetu państwa. Przyznając prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sąd winien zatem z jednej strony mieć na względzie, że wszelkie daniny mają charakter powszechny i każdy obywatel ma obowiązek ich ponoszenia z zachowaniem zasady równości, z drugiej zaś winien rozważyć, czy odmowa przyznania stronie zwolnienia od kosztów sądowych nie pozbawi jej zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu. Aby to ocenić, musi mieć niezbędne informacje dotyczące stanu finansowego i majątkowego, a w przypadku osoby fizycznej- także rodzinnego strony ubiegającej się o prawo pomocy. Wskazanie okoliczności, uzasadniających przyznanie pomocy państwa w pokryciu kosztów związanych z udziałem strony w postępowaniu sądowym należy do strony. Wynika to wprost z art. 246 § 1 p.p.s.a., w którym wskazując przesłanki przyznania prawa pomocy użyto (w odniesieniu do strony) zwrotu "gdy wykaże". Jednocześnie ustawodawca określił, że wykazanie przesłanek ma nastąpić w drodze oświadczenia (art. 252 § 1 p.p.s.a.), a gdy to okaże się niewystarczające dla sądu do oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy- poprzez jego uzupełnienie w zakresie wskazanym przez sąd i ewentualnie poparcie go dokumentami źródłowymi (art. 255 p.p.s.a.). Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Przytoczone przez stronę okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., II FPP 2/12, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższej powołanego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem strona ta powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09). Ponadto, podkreślenia wymaga że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 61/04). Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie skarżący ubiegał się już o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Wniosek ten nie został uwzględniony, zażalenie w tym przedmiocie oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny, a wpis ostatecznie przez skarżącego opłacony. Aktualnie wnioskodawca dodatkowo wskazuje, że pracuje dorywczo na terenie N., żona uzyskuje dochody ze sprzedaży płodów rolnych i otrzymują wsparcie ze strony rodziny. Słusznie przyjął referendarz sądowy, że te dodatkowe okoliczności jednak, nie dają podstaw do zmiany stanowiska w kwestii oceny możliwości płatniczych skarżącego. Przede wszystkim, pomimo wezwania, skarżący nie udzielił najistotniejszych informacji dla oceny tych możliwości – nie podał żadnych kwot, nawet uśrednionych, jakie uzyskują z żoną z prac dorywczych w Niemczech czy innym kraju Unii Europejskiej oraz ze sprzedaży płodów rolnych. Nie można zaś było w tym względzie wziąć pod uwagę danych wynikających z akt sprawy, gdyż dotyczą one sytuacji sprzed roku. Skarżący nie ujawnił także, że wraz z żoną zarejestrował w dniu 11 marca 2016 r. sp. z o.o. i czy z tego tytułu osiąga przychody. Skarżący, pomimo wezwania, uchylił się od obowiązku przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów, a zwłaszcza tych, które odzwierciedlałyby jego aktualne możliwości płatnicze, a zatem przyjąć należy, iż zasadnie referendarz sądowy poddał w wątpliwość źródło utrzymania rodziny skarżącego. Skarżący w istocie nie wykazał swojej pełnej sytuacji majątkowej i możliwości finansowych, a co za tym idzie nie wykazał on w sposób dostateczny, aby spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy. W ocenie Sądu postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08 dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie kondycji finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne i budzą wątpliwości, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Reasumując, prawidłowo ustalając powyższe wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego, referendarz sądowy trafnie stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania jemu prawa pomocy, do czego był zobowiązany. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.