I SA/Wr 822/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. N. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku i wraz z dwojgiem dzieci pozostaje na utrzymaniu żony, pracującej zagranicą i mieszkającej osobno. Jednocześnie skarżący przesłał zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia 7 stycznia 2009 r. o jego rejestracji jako osoby bezrobotnej oraz kserokopie aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej majątkową wspólność ustawową majątku małżonków L. i J. N. i zawiadomienia dotyczącego księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w S. przy ul. L. 75, z której wynika, że właścicielem tej nieruchomości jest żona skarżącego. W dniu 10 lutego 2009 r. wnioskodawcy doręczono wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, odpisu zeznania podatkowego za 2007 r. wraz z załącznikami (skarżącego oraz jego żony); szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące (skarżącego oraz jego żony), szczegółowego, określonego kwotowo, zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków, ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych informacji o posiadanych przez stronę skarżącą środkach transportu oraz innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego. W odpowiedzi J. N. przesłał kserokopię umowy o pracę żony, sporządzonej w języku niemieckim oraz polskim, z której wynika, że żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 967 EUR miesięcznie (brutto) oraz jest zakwaterowana u pracodawcy. W piśmie przewodnim z dnia 17 lutego 2009 r. wnioskodawca oświadczył, że nie składał żadnego zeznania podatkowego, ponieważ od powrotu z N. w roku 2004 nie może znaleźć zatrudnienia, natomiast jego żona od roku 2006 jest zatrudniona w Niemczech, gdzie mieszka "przeważająco" w osobnym gospodarstwie domowym. W sprawie zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca w sposób nader lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta jest na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że ponoszenie tych kosztów jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należało uznać, że J. N. nie wykazał, że nie jest w stanie zgromadzić środków celem uiszczenia kosztów sądowych. Złożone przez wnioskodawcę oświadczenie nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku ograniczył się on jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonych wezwaniach. W takiej sytuacji niemożliwa okazała się ocena zdolności strony do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej oraz jej rodziny z punktu widzenia wyżej wskazanych zasad udzielania prawa pomocy. W szczególności w sprawie brak jest zestawienia wydatków strony oraz jej rodziny, które pozwoliłoby na stwierdzenie, czy po poniesieniu wszystkich wydatków na bieżące, konieczne utrzymanie, dysponuje ona nadal środkami pozwalającymi na ponoszenie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania wnioskodawca nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.