I SA/Wr 822/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie J. N. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku i wraz z dwojgiem dzieci zamieszkuje w domu żony, pozostając na jej utrzymaniu. Dodał, że jego małżonka zamieszkuje głównie w zagranicą, w odrębnym gospodarstwie domowym i że pozostaje z nim w stanie rozdzielności majątkowej. Wraz z wnioskiem skarżący przesłał zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Ś. z dnia [...]r. o jego rejestracji jako osoby bezrobotnej oraz kserokopie aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej majątkową wspólność ustawową majątku małżonków L. i J. N. oraz zawiadomienia dotyczącego księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w Ś. przy ul. [...], z której wynika, że właścicielem tej nieruchomości jest żona skarżącego. Zarządzeniem z dnia 6 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, odpisu zeznania podatkowego za 2007 r. wraz z załącznikami (skarżącego oraz jego żony); szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące (skarżącego oraz jego żony), szczegółowego, określonego kwotowo, zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków, ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych informacji o posiadanych przez stronę skarżącą środkach transportu oraz innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego. W odpowiedzi wnioskujący przesłał kserokopię umowy o pracę żony, sporządzonej w języku niemieckim oraz polskim, z której wynika, że żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 967 EUR miesięcznie (brutto) oraz jest zakwaterowana u pracodawcy. Wnioskodawca oświadczył również, że nie składał żadnego zeznania podatkowego, ponieważ od powrotu z Niemiec w roku 2004 nie może znaleźć zatrudnienia, natomiast jego żona od roku 2006 jest zatrudniona w Niemczech, gdzie mieszka "przeważająco" w osobnym gospodarstwie domowym. Postanowieniem z dnia 9 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia strona wniosła o jego uchylenie w całości i przychylenie się do wniosku o zwolnienie z kosztów. Wnioskujący ponownie przedstawił swoją sytuację życiową wskazując, że jest osobą bezrobotną i pozostaje wraz z dziećmi na utrzymaniu żony, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, co przemawia za przyjęciem, że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego, ani czynić oszczędności na ten cel bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej upsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 upsa – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 powołanej ustawy procesowej - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 1) i 2) upsa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest bowiem instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. W ocenie Sądu, skarżący nie należy do wyżej wymienionej kategorii osób. Ze złożonych do akt sprawy wyjaśnień strony jednoznacznie wynika, że wnioskujący od 2004 r. (tj. od powrotu z Niemiec do kraju) pozostaje na utrzymaniu żony, zamieszkując w jej mieszkaniu i sprawując opiekę nad małoletnimi dziećmi. Z przedłożonej przez wnioskującego umowy o pracę żony, wynika natomiast, że uzyskuje ona wynagrodzenie za pracę w Niemczech w kwocie 967 EUR miesięcznie. Wnioskujący – pomimo wezwania – nie przedłożył szczegółowych informacji dotyczących źródeł utrzymania swojego i dzieci, wskazując jedynie, że "pozostaje na utrzymaniu żony i jej łasce" oraz, że nie jest ona w stanie wspierać go finansowo "jeszcze bardziej" niż dotychczas. Brak dokładnych danych w tym zakresie uniemożliwia Sądowi w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić stanu majątkowego wnioskodawcy. W tym miejscu wskazać należy, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Art. 246 § 2 upsa obciąża wnioskodawcę ciężarem uprawdopodobnienia przesłanek w nim określonych. Użyte w tym przepisie pojęcia nieostre, tj. brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, wymagają skonkretyzowania w postaci dokładnej i wyczerpującej argumentacji skarżącego, względnie w sytuacji gdy okaże się to niewystarczające, zobrazowania sytuacji materialnej za pomocą odpowiednich dokumentów (art. 255 upsa) (por. post. NSA z dnia 5 grudnia 2005 r., sygn. akt II FZ 698/05, niepubl.). Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca nie uzasadnił w wystarczający sposób swojego żądania w szczególności nie przesyłając – pomimo wezwania - wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego w zarządzeniu z dnia 6 lutego 2009 r. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy stan majątkowy oraz inne dane wskazane w przepisie art. 246 § 1 upsa nie są w ogóle znane wobec uchylenia się wnioskodawcy od złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, rzeczą którego przede wszystkim, jako zainteresowanego, jest wykazanie zasadności złożonego wniosku i spełnienie ustawowych przesłanek w tym zakresie (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 stycznia 2003 r., sygn. akt I Acz 17/03). W ocenie Sądu złożone przez wnioskodawcę oświadczenie nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W takiej sytuacji niemożliwa okazała się ocena zdolności strony do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej oraz jej rodziny z punktu widzenia wyżej wskazanych zasad udzielania prawa pomocy. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 245 § 1 i § 3 i 246 § 1 pkt 2) upsa - orzekł jak w sentencji.