I SA/Wr 824/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że jest osobą bezrobotną z zasiłkiem w wysokości 470 zł. Czasami pracuje dorywczo za granicą uzyskując 200-400 zł miesięcznie, z czego większość przeznacza na dwoje swoich dzieci (jedno z nich ma dwa lata). Wnioskodawca nie ma żony, nie posiada mieszkania, samochodu ani oszczędności. Mieszka w pokoju, który użyczają znajomi – w miarę możliwości dopłaca do rachunków za media. Dotychczasowe oszczędności zostały przeznaczone na opłacenie skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej. Skarżący jednak obecnie nie ma już możliwości zgromadzenia środków na opłacenie skarg od kolejnych decyzji ww. organu podatkowego. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), pełnomocnik skarżącego wskazał, że zakreślony termin 7-dniowy jest zbyt krótki na zgromadzenie wszystkich dokumentów wymienionych w wezwaniu. Jednocześnie zwrócił uwagę, że z oświadczenia – złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej – wynika sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego, m.in. to, że dzieci z nim nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowy. W razie wątpliwości co do prawdziwości danych, pełnomocnik przedłożył kopię postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, z której wynika, że wnioskodawca ma zaległości podatkowe w wysokości 360.541 zł, egzekucja z majątku jest bezskuteczna, a skarżący nie posiada majątku ani wierzytelności, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Końcowo pełnomocnik zaakcentował, iż nie jest sporne, że skarżący zakończył działalność gospodarczą. Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając przedmiotowy wniosek w oparciu o przytoczoną regulację, przede wszystkim wskazać należy, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Pełny obraz swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawca obowiązany jest przedstawić już na etapie złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu. Złożone oświadczenia co stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz ewentualne inne informacje dają w dalszej kolejności podstawę do sformułowania wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, jeżeli dane zawarte na urzędowym formularzu są niewystarczające lub budzą wątpliwości. Ponadto wszelkie informacje powinny być logiczne i wiarygodne. Podane wyżej wymogi stawiane wnioskodawcy podyktowane są zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., iż strona ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że stanowią one daninę publiczną. Natomiast Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, w ocenie Referendarza sądowego, okoliczności przedstawione przez skarżącego nie odzwierciedlają w pełni jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, a ponadto budzą wątpliwości. Nie można dać wiary, że jedynymi dochodami, jakimi dysponuje wnioskodawca, jest zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 470 zł, zwłaszcza, że podana kwota ma wystarczać na własne utrzymanie, to jest na wyżywienie, środki czystości itp., a nadto na dokładanie się – w miarę możliwości – do rachunków znajomych, u których skarżący mieszka. W istocie, jednocześnie wskazane zostało, że uzyskuje też drobne kwoty z pracy dorywczej. Jednakże, po pierwsze – nie są to dochody regularne, po drugie – zgodnie z oświadczeniem wynoszą około 200-400 zł. Poza tym, w większości są przeznaczane na utrzymanie dzieci. Zwrócić też należy uwagę, że podane wyżej kwoty mają pochodzić z pracy dorywczej za granicą, co budzi dalsze wątpliwości co do danych oświadczonych przez skarżącego. Działanie takie bowiem – podejmowanie pracy za granicą za wynagrodzenie ledwie wystarczające na transport do miejsca pracy – należałoby ocenić jako nieracjonalne. Szczególnie, że zwykle zatrudnienie poza granicami kraju (na czas krótszy, czy dłuższy) podejmuje się w celu uzyskania dochodu wyższego niż w kraju za taką samą rodzajowo pracę. Zauważyć również wypada, iż skoro wnioskodawca ma dwoje dzieci, które z nim nie mieszkają, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, a zatem miesięczny stały, konkretny wydatek. Ze złożonych oświadczeń ani z dodatkowych informacji nie wynika, w jakiej wysokości alimenty jest zobligowany opłacać i czy jest w tym zakresie zadłużony. Natomiast w okolicznościach podanych we wniosku skarżący musiałby stale pozostawać w zwłoce w ich płatności, co w dalszej kolejności prowadziłoby do określonych konsekwencji prawnych. Stąd tym bardziej uzasadnione są zastrzeżenia co do faktycznych dochodów i stanu faktycznie posiadanych środków finansowych. Odnośnie uwag podnoszonych przez pełnomocnika skarżącego w odpowiedzi na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a., wskazać trzeba, że do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów został zakreślony termin 7-dniowy. Pełnomocnik, podnosząc, że w takim czasie nie było możliwe zgromadzenie żądanych dokumentów, nie sformułował jednocześnie wniosku o przedłużenie tego terminu sądowego. Z kolei zdaniem Referendarza sądowego nie był to okres nazbyt krótki na zebranie wymienionych w wezwaniu dokumentów. W pierwszej kolejności w wezwaniu wymienione zostało zeznanie podatkowe za 2011 r. Podatnicy zwyczajowo przechowują kopie takich zeznań w archiwum domowym lub w formie elektronicznej. Zatem uzyskanie tego dokumentu (czy też jego kopii) nie wymagało czasu. To samo dotyczy wydruków historii rachunków bankowych, lokat lub kart kredytowych, które można obecnie pozyskać z internetowej strony transakcyjnej banku, w którym jest założony rachunek. Tymczasem wnioskodawca ani jego pełnomocnik nie podjęli jakiegokolwiek wyjaśnienia w tym zakresie. Z kolei, jedynym dokumentem, którego pozyskanie wymagało czasu, było zaświadczenie o statusie bezrobotnego, a i to nie wymagało terminu dłuższego niż 7-dniowy. Poza tym, wnioskodawca był wezwany do przedłożenia własnych oświadczeń: o źródłach uzyskiwanych dochodów, innych niż zasiłek dla bezrobotnych, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków, czy korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego oraz o źródłach finansowania profesjonalnego pełnomocnika. Dodać w tym miejscu wypada, że w niniejszej sprawie umocowanych jest czterech radców prawnych. Mając na uwadze powyższe, zakreślony termin był wystarczający, aby pozyskać wskazane dokumenty i złożyć wymagane oświadczenia. Jeśli chodzi o bezskuteczność egzekucji (potwierdzoną kopią postanowienia o nadaniu decyzji określającej podatek klauzuli natychmiastowej wykonalności), to zwrócić należy uwagę, że ta okoliczność nie jest jednoznaczna z brakiem środków finansowych. Z treści wskazanego wyżej postanowienia wynika, że skarżący nie ma majątku ani wierzytelności. Jednak przykładowo pozyskuje dochody za granicą, które nie mogą być objęte egzekucją, jeśli uzyskiwane są w gotówce. Zauważyć trzeba, że inne są zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a inne przesłanki rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym chodzi o wykazanie obiektywnej niemożliwości pozyskania środków na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie sądowej. Tego wnioskodawca jednak nie wykazał. Nie przedstawił wymaganych dokumentów i oświadczeń, a oświadczeniom złożonym na urzędowym formularzu należało odmówić wiarygodności z przyczyn wyżej podanych. W rezultacie nie było podstaw do dokonania jakiejkolwiek oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Z tych też przyczyn należało odmówić przyznania prawa pomocy w podanym zakresie, w związku z czym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.