I SA/Wr 830/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Bo. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [....] w przedmiocie określenia nie zaewidencjonowanego przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za styczeń, luty, marzec, kwiecień, czerwiec, wrzesień oraz listopad 2001 r. postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W sprawie, B.W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu żądania skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem nieletnich dzieci, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 55,6 m- oraz samochodu Audi A4 rok produkcji 1997 o wartości 16.000 zł. Podał, że wraz żoną uzyskują dochód z tytułu pracy w kwocie 3.475 zł (brutto) miesięcznie, pozwalający na zaspakajanie bieżących potrzeb jego rodziny, w tym regulowanie opłat z tytułu utrzymania mieszkania (czynsz, media) w kwocie 913 zł. Dodatkowo podał, że dwa razy w tygodniu dowozi córkę na ćwiczenia rehabilitacyjne. W załączeniu do wniosku skarżący przesłał fotokopię faktur dotyczących należności czynszowych oraz opłat za dostawę mediów, umów o pracę i zaświadczenia dotyczącego rehabilitacji córki oraz nie korzystania przez skarżącego z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w G. Z przesłanej fotokopii rocznego obliczenia podatku od dochodu uzyskanego przez żonę skarżącego w roku 2008 wynika, że uzyskała ona dochód brutto w kwocie 32.882,47 zł, natomiast z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT-37), wynika, że skarżący uzyskał dochód w kwocie 12.965,28 zł. Z urzędu wskazania wymagają następujące okoliczności: po pierwsze, postanowieniem referendarskim z dnia 26 lutego 2007 r. (sprawa o sygn. akt I SA/Wr 697/06) oraz z dnia 20 kwietnia 2007 r. (sprawy o sygn. akt I SA/Wr 699/06 i 701/06) przyznano B. W. prawo pomocy w zakresie całkowitym, natomiast postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2008 r. wydanym w niniejszej sprawie, przyznano stronie skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi; po drugie skarżący w dniu 16 marca 2009 r. uiściła na rachunek Sądu kwotę 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia od wyroku wydanego w sprawie. W odpowiedzi na kolejne wezwania wnioskodawca przesłał zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...], wedle którego nie składał on wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci i nie pobiera świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r., natomiast miesięczny wymiar opłat na rzecz spółdzielni mieszkaniowej wynosi 419,07zł, a zadłużenie z tego tytułu na dzień 30 czerwca 2009 r. wyniosło 431,56 zł. Z kolei z przesłanej historii rachunku bankowego żony wnioskodawcy wynika, że dysponowała ona w tym czasie kwotami od 340,48 zł do 3.523,80 zł. W piśmie procesowym z dnia 12 sierpnia 2009 r. żona skarżącego oświadczyła, że z powodu oddalenia miejsca pracy męża od miejsca ich zamieszkania nie był on w stanie przedłożyć historii jego rachunku bankowego oraz zaświadczenia o jego zarobkach. Dokumenty te nie zostały przedstawione do akt sprawy. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika) można wysnuć wniosek, iż są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych polega na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W szczególności uchylił się on wykazania tego stanu poprzez przedstawienie historii operacji na rachunku bankowym wnioskodawcy. Brak informacji w tym zakresie powoduje, że niemożliwe stało się wystarczająco pełne zbadanie, czy w sprawie rzeczywiście zachodzą przesłanki przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Ich treść pozwoliłaby na ustalenie realnych, bieżących możliwości poczynienia przez wnioskodawcę oszczędności na poczet kosztów postępowania sądowego. Tylko brak wątpliwości co do stanu faktycznego uzasadniającego przyznanie prawa pomocy daje podstawę dla przeniesienie ciężaru finansowego udziału strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie indywidualnej na budżet Państwa, a w konsekwencji na wszystkich podatników. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 9 lipca 2009 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - koszty zwolnienia strony od kosztów zostałoby przeniesione. Jednocześnie orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski - Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 - Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Wskazać należy, że fakt posiadania przez żonę wnioskodawcy środków pieniężnych w wysokości wynikającej z przedłożonej historii jej rachunku bankowego oprócz dochodów uzyskiwanych przez samego skarżącego pozwala na stwierdzenie, że w jego sytuacji materialnej i rodzinnej nie występuje przesłanka przyznania mu prawa pomocy. Nie zmienia tej oceny fakt, że rodzina skarżącego zalega z płatnościami na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, albowiem zaległość nie powstała w wyniku braku środków finansowych. Świadczy o tym już sam stan rachunku bankowego żony skarżącego, który ma stałą pracę, będącą dodatkowym źródłem pozyskiwania środków na utrzymanie jego rodziny. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.