I SA/Wr 834/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 18 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.586 zł A. W. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że jego aktualna sytuacja finansowa nie pozwala bez uszczerbku jego utrzymania koniecznego na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie, w tym na wpłatę wpisu sądowego od skargi. Wnioskodawca podał, że z przyczyn od niego niezależnych, tj. wypowiedzenia przez bank umowy kredytowej, nie był w stanie dokończyć inwestycji w ramach zakupionej nieruchomości położonej w S. P., która miała pozwolić na prowadzenie dochodowej działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług "hotelowo-turystycznych." Poinformował również, iż obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, aktywnie poszukującą pracy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i przysługuje mu prawo użytkowania wieczystego nieruchomości o powierzchni 5.205 m² z przynależnościami, zajętej przez komornika sądowego oraz, że zaciągnął kredyty bankowe w łącznej kwocie 840.684,26 zł. Jego miesięcznie koszty utrzymania zamykają się w kwocie 1.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przedłożył do akt sprawy zaświadczenie wystawione w dniu [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. G. o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w roku 2009, kserokopię zawiadomienia o wszczęciu w stosunku do A. W. postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności głównej 840.684,26 zł oraz odsetek wyliczonych na kwotę 321.496,79 zł, decyzji Burmistrza S. P. z dnia [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2010 w kwocie 2.328 zł oraz faktury dotyczące opłat za usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną. Dalej, w piśmie procesowym z dnia 5 października 2010 r. skarżący oświadczył, że środki pieniężne na swoje utrzymanie uzyskuje od ojca i siostry, nie posiada rachunków ani lokat bankowych i nie korzysta z zasiłku dla bezrobotnych. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Przedmiotem oceny w tym postępowaniu jest bowiem stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Sama ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy ten stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, polegająca na wykazaniu, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Przesądzające dla oceny zasadności wniosku A. W. ma fakt posiadania nieruchomości o określonej, wysokiej wartości, wynikającej z kwoty kredytu zaciągniętego na jej zakup i remont. Zestawienie tej wartości, która, mimo zadeklarowanej, trudnej sytuacji finansowej oraz zajęcia nieruchomości w trybie egzekucyjnym, stanowi składnik majątku wnioskodawcy wykluczający aktualnie uznanie go za osobę ubogą oraz nadal stanowi źródło uzyskania środków na opłacanie kosztów sądowych w sprawie wszczętej ze skargi wnioskodawcy, z kwotą kosztów sądowych aktualnie należnych w sprawie (wpisu sądowego od skargi - 3.586 zł) nie pozwala uznać za dopuszczalne przyjęcie spowodowania przez poniesienie tej opłaty uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony. Jednocześnie wskazać trzeba, że skarżący korzysta z pomocy materialnej ze strony rodziny w zakresie ponoszenia kosztów bieżącego utrzymania. W tej sytuacji poniesienie przez niego kosztów sądowych nie spowoduje po jego stronie uszczerbku jego koniecznego utrzymania. Dodatkowo, znaczenie dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia ma również fakt pozostawania przez A. W. bez pracy i rezygnacja z korzystania przy jej poszukiwaniu z pośrednictwa urzędu pracy. Fakt ten świadczy o tym, że brak bieżących dochodów u skarżącego jest skutkiem również jego decyzji, którym nie można obciążać budżetu państwa, a w konsekwencji wszystkich podatników, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy. W rezultacie, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak sentencji.