I SA/Wr 837/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 19 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2011 r. w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialności z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżąca "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialności z siedzibą we W., prowadząca działalność w zakresie m.in. produkcji chemikaliów organicznych, wyrobów z tworzyw sztucznych, robót budowlanych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że znajduje się w tragicznej sytuacji finansowej, wszystkie składniki majątku są w całości zajęte jednocześnie przez komornika sądowego i skarbowego, posiadane rachunki bankowe i przysługujące wierzytelności zostały obciążone zajęciem egzekucyjnym, co wyklucza możliwość dysponowana nimi w sposób swobodny, natomiast transakcje realizuje z materiałów powierzonych oraz w ramach wzajemnych kompensat. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 44.000.000 zł, wartość środków trwałych – 1.006.141,84 zł, a wartość zysku za ostatni rok obrotowy – 81.188,68 zł. Na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo wynosiło (-) 51,23 zł i 0 zł. Z przesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, ponad wskazane we wniosku okoliczności, że do maja 2011 r. strona uzyskała przychód w kwocie 35.676,39 zł i poniosła stratę w wysokości 49.996,22 zł. Na rachunkach bankowych, poza opłatami, nie odnotowano żadnych operacji. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem wniesionego w terminie sprzeciwu, w którym skarżąca spółka wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. W jego motywach wywiodła, że rozliczanie jej transakcji w drodze kompensat jest wymuszone koniecznością zmniejszania swoich zobowiązań. Z przesłanych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, że w roku 2009 spółka poniosła stratę w kwocie 139.31836 zł, przy przychodach w kwocie 865.206,78 zł, w roku 2010 uzyskała dochód brutto w kwocie 121.291,37 zł, przy przychodach w kwocie 1.029.843,25 zł, natomiast w latach 2005, 2006 i 2007 poniosła stratę w kwocie odpowiednio 190.715,16 zł, 43.318,06 zł i 19.647,74 zł, rozliczaną podatkowo w roku 2010. W czwartym kwartale roku 2010, w pierwszym i drugim kwartale 2011 r. wnioskodawca dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o wartości netto odpowiednio 137.371 zł, 11.939 zł i 50.053 zł, nabywając w tych okresach towary i usługi o wartości netto odpowiednio 127.713 zł, 76.372 i 101.142 zł. W deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7K za drugi kwartał 2011 r. skarżąca spółka wykazała kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 29.501 zł. Z urzędu wskazać należy, iż w dwóch innych sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt I SA/Wr 836/11 i ISA/Wr 992/11 ze skarg skarżącej spółki została ona wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie po 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W konsekwencji zgłoszone w sprzeciwie żądanie zmiany postanowienia referendarskiego z dnia 25 lipca 2011 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej skarżącej spółki stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet Państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt odnotowania przez nią w poprzednim okresie rozliczeniowym zysku w wysokości ponad 81.000 zł, przy czym przychody wyniosły ponad 1.000.000 zł i to mimo postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki od początku 2010 r. Zgodnie z przedłożonymi dokumentami, zajęcie rachunków bankowych oraz wierzytelności pieniężnych spółki nastąpiło w styczniu 2010 r. Na marginesie powyższych stwierdzeń wskazać należy, iż aktualna sytuacja finansowa spółki nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć bowiem decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnich okresach rozliczeniowych, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Wskazać należy, iż straty z prowadzonej działalności gospodarczej, które nie przeszkodziły spółce w jej dalszym prowadzeniu na skalę wynikającą ze złożonych do akt zeznań i deklaracji podatkowych, spółka rozliczała podatkowo korzystając z przysługującego jej odliczenia od dochodu uzyskanego w roku 2010, czym zmniejszyła ich negatywny wpływ na swoją sytuację finansową. Nadto wyniki finansowe skarżącej spółki w latach poprzednich pozwalały na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych). Dla oceny możliwości płatniczych spółki nie ma również znaczenia fakt realizacji przez nią transakcji z kontrahentami w formie kompensat. Sposób rozliczeń jest wyborem kontrahentów, w tym wnioskującej spółki, i nie może stanowić przesłanki ustalenia braku możliwości pozyskania dostatecznych środków na opłacenie kosztów w sądowych. W ramach kompensat spółka może bowiem zdecydować o uiszczeniu w jej imieniu kwot ciążących na niej kosztów sądowych. Dalej, również stanu rachunków bankowych skarżącej Sąd nie uznał za uzasadniający przyjęcie braku dostatecznych środków. Rozliczenia wierzytelności spółki następują bowiem w formie bezgotówkowej, co nie zmienia ich charakteru przysporzenia. Konieczne jest ponowne wskazanie, że sygnalizowane w sprzeciwie regulowanie przez spółkę zobowiązań cywilnoprawnych przed ponoszeniem przez nią ciężarów publicznoprawnych, do których zaliczają się koszty sądowe, jest niedopuszczalne w świetle wyżej przedstawionych zasad dotyczących przyznawania prawa pomocy. Dla tych względów, na podstawie powołanych przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.