I SA/Wr 848/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące lat 2007 – 2009 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.642 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że po utrzymaniu w mocy wskazanej w sentencji decyzji wszczęto postępowanie egzekucyjne, w którym zajęte zostały rachunki bankowe w A oraz obciążono hipoteką przymusową posiadaną nieruchomość. Zwrócił uwagę, że egzekwowane kwoty o łącznej wartości ponad 600.000 zł stanowią dwukrotność zysku za 2010 r. i są równe obrotowi za rok 2011. Z kolei taka sytuacja uniemożliwia normalne prowadzenie działalności gospodarczej i pozbawia jakichkolwiek środków finansowych. Dodatkowo skarżący podał na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż strata operacyjna w okresie od stycznia do września 2011 r. wyniosła 456.238 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada działkę, która została obciążoną hipoteką przymusową, poza tym nie dysponuje jakimikolwiek zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), skarżący nie udzielił odpowiedzi. Został wezwany do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: zeznania podatkowego skarżącego za 2010 r., odpisu deklaracji podatkowych VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, szczegółowego - określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków, informacji o tytule prawnym do nieruchomości położonej we W., ul. [...] [...], wyciągów z rachunków bankowych i lokat bankowych, informacji o źródle finansowania usług profesjonalnego pełnomocnika oraz innych informacji i dokumentów, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. Wskazać należy, że w sprawie skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym w aktach sprawy znajdują się określone dokumenty i informacje. Wynika z nich, że jego miesięczne wydatki wynoszą łącznie 562,20 zł, w tym na czynsz 197,20 zł, prąd – 30 zł opłaty abonamentowe – 35 zł i telefon 300 zł. W 2009 r. uzyskał przychód w wysokości 1.105.262,60 zł i dochód –114.488,30 zł. Według deklaracji VAT-7 za październik 2010 r., kwota do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy wynosiła 235.139,23 zł. Wobec majątku skarżącego prowadzone były postępowania egzekucyjne, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez organy administracji publicznej. Skarżący posiadał w grudniu 2010 r. kartę kredytową w B z limitem 14.000 zł. Postanowieniem z dnia 26 października 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie na to postanowienie, skarżący podniósł, iż w wyznaczonym terminie ujawnił wszelkie okoliczności związane ze złożonym wnioskiem. Wskazał, iż posiadając w aktach dokumenty dotyczące sprawy Sąd zarzuca wnioskodawcy ich nieprzedłożenie wraz z wnioskiem a jedynie powołanie się na nie. Zakwestionował obowiązek przedstawiania tych samych dokumentów, w tym samym postępowaniu wraz z nowym wnioskiem. Nie zgodził się ponadto z możliwością zabezpieczenia przez niego środków na opłacenie kosztów sądowych, gdyż organ podatkowy zablokował mu możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2011 r. wnioskodawca ponownie został wezwany o przedłożenie dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na wskazane wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem rozpoznania Sądu jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Tak więc, o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Innymi słowy, wnioskodawca ma obowiązek wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Jak wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Przystępując zatem do oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd stwierdza, że nie znajduje podstaw do jego uwzględnienia. Skarżący bowiem konsekwentnie unika spełnienia obowiązku wynikającego z art. 255 p.p.s.a. przez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Dane wskazane w formularzu wniosku – w ocenie Sądu – nie były bowiem wystarczające do oceny zasadności zawartego w nim żądania. Ponadto brak żądanych dokumentów uniemożliwił weryfikację twierdzeń strony podnoszonych w złożonym oświadczeniu. W konsekwencji nie jest możliwa ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wprawdzie – co zauważa również skarżący – w sprawie zostały złożone już określone dokumenty i informacje, jednak dotyczą one stanu finansowego skarżącego sprzed ponad roku. Ponadto nie dawały one podstaw do uwzględnienia wniosku, gdyż postanowieniem z dnia 24 stycznia 2011 r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do oświadczeń na piśmie i na urzędowym formularzu, to zauważyć trzeba, że podnoszone przez skarżącego okoliczności wskazywane jako uniemożliwiające mu prowadzenie działalności gospodarczej i skutkujące wnioskowaniem przez stronę o przyznanie prawa pomocy, tj. postępowanie egzekucyjne w wyniku którego zajęto rachunki bankowe oraz ustanowiono hipotekę przymusową na nieruchomości skarżącego, nie zostały poparte stosownymi tytułami wykonawczymi, co uniemożliwiło Sądowi ustalenie wysokości egzekwowanych kwot w postepowaniach egzekucyjnych ani zastosowanych środków egzekucyjnych. Niemożliwym było również zweryfikowanie oświadczeń skarżącego odnośnie poniesionej w miesiącach styczeń – wrzesień 2011 r. straty operacyjnej oraz wysokości obrotu za ten rok. Niewiedza ta jednak potwierdza tylko istnienie wątpliwości co do okoliczności, na które wnioskodawca się powołuje. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Tym samym, dywagacje skarżącego niemające potwierdzenia w dokumentach źródłowych, nie mogą odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku w postaci uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.