I SA/Wr 852/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 marca 2009 r. T. P., reprezentowany przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania wskazał, że ma zadłużenie z tytułu świadczeń alimentacyjnych, opiewających na kwotę 1.500 zł miesięcznie, w kwocie ok. 10.000 zł, oraz że prowadzona jest w stosunku do niego egzekucja komornicza dotycząca kwoty 2.200.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i dwoma nieletnimi córkami, ze środków uzyskiwanych z tytułu umów o pracę w łącznej kwocie ok. 3.300 zł netto. Z przesłanych przez wnioskodawcę, na wezwanie, dokumentów i informacji wynika, że uzyskał on w 2008 r. dochód w kwocie 40.553,24 zł. Jego żona uzyskała w tym czasie dochód ze stosunku pracy w kwocie 22.024,19 zł oraz dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 130.203,25 zł (przy kwocie 247.701,06 zł kosztów uzyskania przychodów), natomiast od dnia 29 czerwca 2009 r. zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej. Z przedłożonego zawiadomienia z dnia 7 lutego 2007 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem wynika, że wobec skarżącego była prowadzona egzekucja dotycząca kwoty 1.580.001,58 zł. Podał również skarżący, że na utrzymanie swoje i rodziny wydaje miesięcznie kwotę 4.200 zł, pochodzącą z jego zarobków. Jako dodatkowy fakt uzasadniający jego żądanie wskazał zaległość podatkową jego żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie 9.929zł. Przedstawił także zaświadczenie banku, że na jego rachunek bankowy w okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 16 lipca 2009 r. nie wpłynęły żadne środki pieniężne. Wnioskodawca nie przedłożył do akt sprawy, mimo wezwań doręczonych mu w dniach 14 lipca i 6 sierpnia 2009 r., zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości deklarowanych przez skarżącego przychodów za ostatnie trzy miesiące oraz dokumentu potwierdzającego zadłużenia z tytułu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Z urzędu wskazać należy, że w sprawie w dniu 21 stycznia 2009 r. skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 5.013 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przesądzający dla oceny zasadności wniosku T. P. jest fakt, że w sytuacji, gdy prowadzona była w stosunku do wnioskodawcy egzekucja był on w stanie uiścić kwotę 5.031 zł tytułem wpisu sadowego od skargi. Wprawdzie skarżący twierdzi, że jego sytuacja materialna uległa od tego czasu pogorszeniu na skutek zaprzestania przez jego żonę prowadzenia działalności gospodarczej, ale uchylił się on wykazania tej okoliczności poprzez przedstawienie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wykazanych przychodach. Brak informacji w tym zakresie powoduje, że niemożliwe stało się wystarczająco pełne zbadanie, czy w sprawie zachodzą przesłanki przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Tylko bowiem brak wątpliwości co do stanu faktycznego uzasadniającego przyznanie prawa pomocy daje podstawę dla przeniesienie ciężaru finansowego udziału strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie indywidualnej na budżet Państwa, a w konsekwencji na wszystkich podatników. Jednocześnie wskazać należy, że mimo zmniejszenia wykazanych środków pieniężnych pozostających do dyspozycji skarżącego na utrzymanie jego oraz jego rodziny, wydatki z tego tytułu przekraczają kwotę pozostającą miesięcznie do jego dyspozycji. Świadczy to o posiadaniu przez skarżącego nie wykazanych środków pieniężnych, których źródłem mógł być znaczny dochód jego żony z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Wobec takiego wniosku, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.