I SA/Wr 861/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie strona skarżąca - A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., reprezentowana w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przez adwokata, dwukrotnie, w dniu 21 lutego i 6 maja 2013 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu argumentowała, że Urząd Skarbowy w W. zablokował jej rachunek bankowy i nie posiada gotówki w kasie ani zdolności zaciągnięcia pożyczki. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała wnioskująca spółka kwotę 52.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 5.229 zł – jako wartość jej środków trwałych oraz kwotę (-) 1.752.831,88 zł - jako stan rachunku bankowego oraz kwotę zajęcia na tym rachunku. Podała także strona, że na dzień złożenia wniosku bilans za ostatni rok obrotowy nie został sporządzony. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że w roku 2012 r. skarżąca spółka uzyskała żadnych przychodów ani nie poniosła żadnych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, w lutym, marcu i kwietniu 2013 r. nie dokonywała dostaw towarów, nie świadczyła usług ani nie nabywała towarów i usług, wykazała nadwyżkę podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 4.117 zł, natomiast na jej rachunku bankowym na dzień 24 czerwca 2013 r. utrzymywano blokady na łączną kwotę 1.757.262,82 zł. Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawach ze skargi wnioskującej spółki o sygn. akt I SA/Wr 788/12 i I SA/Wr 226/12 z dokumentów przedstawionych dla potrzeb oceny jej sytuacji finansowej i gospodarczej wynika, że w maju, czerwcu i lipcu 2012 r. dokonała ona dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 95.015 zł, 231.335 zł i 573.394 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 52.967 zł, 227.797 zł i 335.888 zł, z kolei w grudniu 2012 r. oraz styczniu 2013 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 294.140 zł, 472.030 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 245.092 zł i 489.930 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego (opłat sądowych oraz kosztu profesjonalnego zastępstwa procesowego) stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet Państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów postępowania sądowego w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony prywatnego interesu prawnego podatnika. Na mocy art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przywołanego unormowania procesowego wynika, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca spółka w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła informacji, które uprawdopodobniłyby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej skarżącej spółki. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny we Wrocławiu ocenił, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku ograniczyła się strona skarżąca jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku dostatecznych środków na ponoszenie kosztów sądowych – brak dochodu i brak zasobów majątkowych, w tym pieniężnych. Nie wykazała ani nadto nie uzupełniła informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, spójny i, w konsekwencji, nie budzący wątpliwości co do posiadania dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W kontekście tych wywodów należy wskazać na skalę prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, wynikającą z przedłożonych w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 788/12 i I SA/Wr 226/12 deklaracji VAT-7, która nie znajduje potwierdzenia w przesłanym dokumencie zeznania podatkowego spółki dotyczącego podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 , z którego wynika jedynie brak w tym roku podatkowym przychodów i kosztów. Oznacza to, że skarżąca strona nie przedstawiła pełnej i prawdziwej informacji o stanie jej finansów. Zdaniem referendarza sądowego powyższa niespójność oraz brak w zakresie wykazywania sytuacji materialnej skarżącej nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie nie budzącego wątpliwości wykazania również innych okoliczności przedstawionych we wniosku. Zasadne jest powtórzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania i to on ponosi konsekwencje nie wywiązania się z tego obowiązku. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.prawa pomocy.