I SA/Wr 865/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 16 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący ([...] lata), wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego uzasadniając, że jest osobą starszą, schorowaną, z emeryturą 1.935,10 zł i ledwo mu starcza na przeżycie. Od 2008 r. jest pod opieką Poradni [...] i następnie Poradni [...]. Nie jest w pełni samodzielny, nie porusza się samodzielnie, wymaga opieki. Środki, jakie posiada, przeznaczane są na zakup pampersów, leki urologiczne, krążeniowe, dentystę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego została zakreślona. Wnioskodawca podał, że ma dom poniemiecki po powodzi o powierzchni 80m2 i wartości około 74.000 zł, poza tym nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: gaz butlowy 54 zł/ około 3 miesiące, woda 112,08 zł/ 5 miesięcy, energia 276,11 zł/ 6 miesięcy, wywóz śmieci, telefon około 90 zł, internet 49,91 zł, podatek 736 zł rocznie, leczenie około 1.000 zł rocznie, węgiel 735 zł rocznie, koks 1.553 zł rocznie, alimenty dla córki 300 zł, ubezpieczenie 178 zł rocznie. Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie wynika, że razem ze skarżącym mieszka jego córka (ur. w [...] r.), która jest zarejestrowana jako bezrobotna od listopada 2010 r. Emerytura, której wysokość potwierdzona została kopią decyzji ZUS, w całości wpływa na rachunek należący do córki wnioskodawcy i wydatkowana jest przede wszystkim na zakupy spożywcze. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wnioskodawca jest w tutejszym Sądzie stroną w pięciu sprawach toczących się jednocześnie, a wpisy od skarg zostały wyznaczone na kwotę łączną 500 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a więc w zakresie całkowitym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że wpis od skargi stanowi zwykle najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pozostałe koszty sądowe, które zazwyczaj ponosi strona, ograniczają się do opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku (jeżeli Sąd nie uwzględni skargi; w razie uwzględnienia skargi uzasadnienie wyroku doręczane jest z urzędu) oraz wpisu od skargi kasacyjnej będącego równowartością połowy wpisu od skargi, jednak nie mniej niż 100 zł (jeżeli strona zdecyduje wnieść ten środek zaskarżenia). Zaznaczyć trzeba, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. Tymczasem udostępnione dane budzą wątpliwości, pomimo wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Przede wszystkim budzi wątpliwości, czy w istocie wnioskodawca pokrywa wszystkie wymienione wydatki związane z utrzymaniem. Emerytura, która w całości wpływa na rachunek jego córki (jest przy tym jedynym źródłem wpływów na to konto), jest wydatkowana praktycznie wyłącznie na zakupy spożywcze. Brak jest jakichkolwiek przelewów dokonywanych na opłacenie telefonu, internetu, energii elektrycznej, wywozu śmieci, wody. Zaznaczyć przy tym należy, że przedłożona została historia rachunku za okres od 13 czerwca do 2 października 2017 r. Jednocześnie też dokonywane wypłaty gotówki z konta dotyczyły niewielkich kwot – w czerwcu 300 zł, w lipcu 420 zł, w sierpniu 150 zł. Jedynie we wrześniu podjęta została kwota 1.600 zł. Na dzień złożenia przedmiotowego wniosku (14 września 2017 r.) saldo powyższego rachunku wynosiło ponad 3.400 zł. Uśrednione miesięcznie wydatki wnioskodawcy wynoszą około 670 zł bez wyżywienia przy emeryturze wynoszącej niemal 2.000 zł. Na marginesie tylko zauważyć wypada, iż przy stanie zdrowia wnioskodawcy (jak wynika z udzielonych informacji, wnioskodawca cierpi na [...]) wydatki na internet są niezrozumiałe. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że wnioskodawca w rzeczywistości nie pokrywa wydatków związanych z utrzymaniem domu, co wyraźnie wynika z historii rachunku. Z kolei, skoro mieszka z córką, wywieść stąd należałoby, że to córka posiada dodatkowe źródło dochodu, które nie zostało ujawnione. Co do córki, to pominięte zostały informacje istotne dla rozpoznania przedmiotowego wniosku. Jak wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, J. B. prowadzi działalność gospodarczą od 2004 r. pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania skarżącego. Status działalności jest nadal aktywny, a ostatnie zmiany w Ewidencji dokonywane były w maju bieżącego roku, co może tylko świadczyć o zgodności tego statusu ze stanem rzeczywistym. Jakkolwiek wnioskodawca podkreślił, że prowadzą z córką gospodarstwo domowe odrębnie, to w sytuacji zamieszkania pod wspólnym adresem dla oceny możliwości płatniczych nie ma to znaczenia, gdyż zawsze w takich okolicznościach większość wydatków, zwłaszcza na utrzymanie domu, ponosi się wspólnie. Poza tym w sytuacji, gdy córka mieszka z ojcem, opiekuje się nim, rozporządza jego dochodem, trudno mówić o odrębnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Powyższe uwagi mają istotne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, którego zasadność jest oceniana przez pryzmat nie tylko sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy, ale również jego sytuacji rodzinnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Ten ostatni bowiem także kształtuje możliwości płatnicze wnioskodawcy. Reasumując, w ocenie referendarza, wnioskodawca jest w stanie pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie, na co wskazują przede wszystkim dane historii rachunku bankowego – przy uwzględnieniu tożsamego obowiązku w pozostałych czterech sprawach. Dodać trzeba, że ponoszenia przedmiotowych kosztów każdy powinien się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi, która w niniejszej sprawie została wniesiona 26 lipca 2017 r. Jednocześnie jednak referendarz uznał, że wydatek na opłacenie wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego, przekracza już możliwości finansowe wnioskodawcy i może skutkować uszczerbkiem dla koniecznego jego utrzymania. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.