I SA/Wr 865/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 października 2017 r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżący, w następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego wniosku wskazał, że jest osobą starszą, schorowaną, a otrzymywana emerytura w kwocie1.935,10 zł z trudem pozwala mu na przeżycie. Z dalszej treści wniosku wynika, że skarżący jest pod opieką Poradni Zdrowia [...] (od 2008 r.) oraz Poradni [...] (od 2017 r.), a nadto, także poradni urologicznej. Skarżący nie porusza się samodzielnie, wymaga opieki. Środki jakie posiada, przeznaczane są na zakup pampersów, leki urologiczne, krążeniowe, dentystę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego została zakreślona. Wnioskodawca podał, że ma dom poniemiecki (po powodzi) o powierzchni 80m2 i wartości około 74.000 zł. Poza tym, nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: gaz butlowy w kwocie 54 zł (wystarczający na około 3 miesiące), woda w kwocie 112,08 zł ( 5 miesięcy), energia w wysokości 276,11 zł (6 miesięcy), wywóz śmieci w kwocie 44,80 zł (miesięcznie), telefon ok. 90 zł (miesięcznie), Internet w wysokości 49,91 zł, podatek w kwocie 736 zł rocznie, leczenie około 1.000 zł rocznie, węgiel w wysokości 735 zł rocznie, koks w kwocie 1.553 zł rocznie, alimenty dla córki w kwocie 300 zł, ubezpieczenie w wysokości 178 zł rocznie. Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że razem ze skarżącym mieszka jego córka (J. B., ur. w 1963 r.), która jest zarejestrowana jako bezrobotna od listopada 2010 r. Emerytura, której wysokość potwierdzona została kopią decyzji ZUS, w całości wpływa na rachunek należący do córki wnioskodawcy i wydatkowana jest przede wszystkim na zakupy spożywcze. Postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia referendarz sądowy stwierdził - po dokonaniu analizy przedstawionych dokumentów, w tym historii rachunku bankowego - że przedstawione dane budzą wątpliwości. W ocenie referendarza, budzi wątpliwości, czy wnioskodawca pokrywa wszystkie wymienione wydatki związane z utrzymaniem. Referendarz zauważył bowiem, że emerytura, która w całości wpływa na rachunek córki wnioskodawcy (jedyne źródło wpływów na to konto), jest wydatkowana praktycznie wyłącznie na zakupy spożywcze. Brak jest natomiast jakichkolwiek przelewów dokonywanych na opłacenie telefonu, Internetu, energii elektrycznej, wywozu śmieci, wody. Wypłaty gotówki z konta dotyczyły natomiast niewielkich kwot – w czerwcu 300 zł, w lipcu 420 zł, w sierpniu 150 zł. Jedynie we wrześniu podjęta została kwota 1.600 zł. Dalej referendarz wskazał, że uśrednione miesięcznie wydatki wnioskodawcy wynoszą około 670 zł bez wyżywienia przy emeryturze wynoszącej niemal 2.000 zł. Przy czym wydatki na Internet referendarz uznał za niezrozumiałe, z uwagi na stan zdrowia wnioskodawcy (wnioskodawca cierpi na [...]). Referendarz stwierdził ponadto, że skoro wnioskodawca mieszka z córką, wywieść by należało, że córka posiada dodatkowe źródło dochodu, które nie zostało ujawnione. Zwłaszcza, że córka wnioskodawcy, co nie zostało podane, a co ustalił referendarz, prowadzi działalność gospodarczą od 2004 r. pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania skarżącego (status tej działalności jest nadal aktywny). Jednocześnie referendarz zauważył, że jakkolwiek wnioskodawca podkreślił, że prowadzą z córką gospodarstwo domowe odrębnie, to w sytuacji zamieszkania pod wspólnym adresem dla oceny możliwości płatniczych nie ma to znaczenia, gdyż zawsze w takich okolicznościach większość wydatków, zwłaszcza na utrzymanie domu, ponosi się wspólnie. Poza tym w sytuacji, gdy córka mieszka z ojcem, opiekuje się nim, rozporządza jego dochodem, trudno mówić o odrębnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Reasumując, referendarz stwierdził, że wnioskodawca jest w stanie pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie, na co wskazują przede wszystkim dane historii rachunku bankowego – przy uwzględnieniu tożsamego obowiązku w pozostałych czterech sprawach. Jednocześnie referendarz uznał, że wydatek na opłacenie wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego, przekracza już możliwości finansowe wnioskodawcy i może skutkować uszczerbkiem dla koniecznego jego utrzymania. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący kwestionując nieuwzględnienie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zawarł polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego podnosząc, że samodzielnie pokrywa wszystkie wydatki związane z utrzymaniem oraz z utrzymaniem domu. Zarzucił, że należący do jego córki rachunek bankowy od początku był wspólny. Co więcej, historia tego rachunku (obejmująca lata wcześniejsze) dowodzi, że wcześniej wpływały na ten rachunek pobory innych osób, które mieszkały razem z wnioskodawcą (pobory jego teściowej, żony i córki). Wyraził pogląd, że referendarz sądowy błędnie ocenił jego sytuację materialną. Zaakcentował, że nie posiada dodatkowych źródeł utrzymania a jego córka dodatkowych dochodów. Do sprzeciwu skarżący załączył kserokopię dowodu zapłaty za prąd w kwocie 425,31 zł (w dniu 21 września 2017 r.) oraz kserokopie faktur nabycia węgla w dniu 5 sierpnia 2017 r. i 29 września 2017 r. na kwoty odpowiednio – 800 zł i 1.725 zł (zapłacono gotówką). Nadto, kserokopię zeznania podatkowego córki (PIT/B) za 2016 r. z zerową wartością przychodu. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wnioskodawca jest w tutejszym Sądzie stroną w pięciu sprawach toczących się jednocześnie, a wpisy od skarg zostały wyznaczone na kwotę łączną 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu. Podstawę prawną złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy uznał, że stronie przysługuje prawo pomocy jedynie w zakresie ustanowienia radcy prawnego, bowiem w ocenie referendarza wnioskodawca jest w stanie pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Jak wynika ze sprzeciwu, skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciem referendarza w części dotyczącej odmowy przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przystępując do oceny zaskarżonego w części postanowienia referendarza sądowego Sąd wskazuje, że podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2013 r. o sygn. akt II FPP 1/13 (postanowienie dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał ponad wszelką wątpliwość zasadności przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ważąc przesłanki do przyznania prawa pomocy Sąd szczegółową analizą obejmuje zarówno dochody, jak i wydatki wnioskodawcy. Obie te wartości winny być dostatecznie udokumentowane. W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy należy stwierdzić, że o ile niekwestionowaną okolicznością pozostaje w sprawie to, że źródłem utrzymania wnioskodawcy jest świadczenie emerytalne w kwocie 1.935,10 zł, o tyle wątpliwości Sądu budzi kwotowy zakres rzeczywistych wydatków jakie obciążają miesięczny budżet domowy wnioskodawcy. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na to, że przedstawione przez stronę zestawienie wydatków jest niepełne, albowiem nie obejmuje ono kosztów wyżywienia i wydatków na higienę osobistą, a nadto, brak jest w przedstawionym zestawieniu szczegółowego podania miesięcznych wydatków jakie według oświadczenia wnioskodawcy zmuszony jest on ponosić ze względu na swój stan zdrowia. Z treści wniosku w którym skarżący akcentuje swój stan zdrowia wynika, że stan zdrowia skarżącego w sposób istotny wpływa na zakres ponoszonych przez niego wydatków. Zgodnie z treścią wniosku, skarżący leczy się urologicznie, jest pacjentem Poradni Zdrowia [...] oraz Poradni [...], a ze świadczenia emerytalnego pokrywa zakup pampersów, leków urologicznych, krążeniowych, a także dentystę. Niewątpliwie, okoliczność ponoszenia deklarowanych przez stronę wydatków związanych z leczeniem mogłaby stanowić przesłankę rzutującą na zasadność złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy, o ile fakt ich wydatkowania zostałby wykazany przez skarżącego w sposób nie budzący wątpliwości. Z przestawionego przez stronę zestawienia kosztów wynika natomiast jedynie ogólna informacja, że koszt wydatków związanych z leczeniem wynosi w skali roku ok. 1.000 zł. Ograniczając się w treści wniosku jedynie do ogólnikowego wskazania na koszty leczenia (a zatem nawet bez wyjaśnienia czy dotyczą one kosztów wizyt lekarskich, zakupu leków, czy obu rodzaju wydatków) skarżący nie podjął starań by oświadczenie w zakresie kosztów leczenia w jakikolwiek sposób uprawdopodobnić. Wśród dokumentów przedstawionych przez stronę brak jest dowodów potwierdzających ponoszenie kosztów leczenia. Należy w tym miejscu zaakcentować, że o ile ponoszone przez stronę (i nie ujęte w wykazie wydatków) miesięczne koszty wyżywienia można szacunkowo ustalić na podstawie analizy historii rachunku bankowego córki na które wpływa świadczenie emerytalne wnioskodawcy, o tyle kosztów szeroko pojętego leczenia wnioskodawcy już nie. Wymaga zwrócenia uwagi, że analiza historii rachunku bankowego za niecałe 4 miesiące potwierdza fakt dokonania tylko jednej transakcji aptecznej, tj. w dniu 22 czerwca 2017 r. na kwotę 160,35 zł. Wprawdzie, analiza ta potwierdza także dokonywanie wypłat środków pieniężnych, lecz na podstawie samego faktu tych wypłat nie sposób przyjąć, że wypłacone z konta środki zostały przeznaczone właśnie na zakup niezbędnych dla wnioskodawcy leków i środków higienicznych. Wnioskodawca nie przedłożył bowiem żadnego rachunku potwierdzającego zakup tego rodzaju wydatków, choć, jak zwrócono uwagę na wstępie, okoliczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim stanem zdrowia akcentował we wniosku o przyznanie mu prawa pomocy. Jak to już zostało podkreślone, należyte udokumentowanie przez stronę wydatków związanych z leczeniem mogłoby stanowić okoliczność wpływającą potencjalnie na zasadność złożonego wniosku, niemniej, wobec braku niezbędnych dowodów w tym zakresie sama twierdzenia strony co do faktu ponoszenia tego rodzaju wydatków Sąd ocenił za niewystarczające. Wymaga dodania, że faktu ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów związanych z leczeniem Sąd nie mógł przyjąć w odwołaniu się do zasad doświadczenia życiowego, albowiem skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej deklarowany stan zdrowia. Końcowo należy wskazać, że skarżący nie przedstawił dowodu na to, że ponosi świadczenie alimentacyjne na rzecz córki w kwocie 300 zł. Wobec powziętych wątpliwości co do faktycznej miesięcznej kwoty obciążeń (wydatków) wnioskodawcy, nie można przyjąć, by sytuacja finansowa skarżącego była należycie udokumentowana w zakresie niezbędnym do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odmawiając stronie prawa pomocy w tym zakresie Sąd miał na uwadze również udokumentowaną przez stronę okoliczność zakupionego już opału na zimę, który to wydatek należy ocenić za najbardziej dolegliwy finansowo dla strony wedle przedstawionego przez nią zestawienia kosztów. W sumie więc Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia referendarza sądowego w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.