I SA/Wr 872/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca J. W. w ślad za skargą na wyżej oznaczoną decyzję przesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że jest osobą bezrobotną, w roku 2012 uzyskała dochód w kwocie 250 zł, na jej utrzymaniu znajduje się studiujący syn, który nie pobiera stypendium, oraz że nie ma stałego miejsca zamieszkania i pożyczyła od swojej matki kwotę 2.000 zł. Skarżąca przedłożyła dokumenty, z których ponad oświadczone dane wynika, że w roku 2011 uzyskała ona przychód z tytułu działalności wykonywanej osobiście w kwocie 600 zł. W dniu 15 czerwca 2012 r. wnioskodawca uiścił na rachunek bankowy Sądu kwotę 2.000 złotych tytułem wpisu sądowego od skargi. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 21 sierpnia 2012 r. reprezentującemu skarżącą przed Sądem radcy prawnemu doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przesłała do Sądu pismo procesowe z dnia 24 sierpnia 2012 r., w którego treści zawarła oświadczenie, iż nie posiada żadnych rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, z uwagi na brak jakichkolwiek dochodów korzysta z uprzejmości mamy, która ponosi wszystkie miesięczne wydatki skarżącej, nie przysługuje jej żaden tytuł prawny do nieruchomości lokalowych, na adres których dokonywane są doręczenia w sprawie, środki pieniężne w kwocie 1.500zł na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika pozyskała od swojej mamy i nie posiada innych dokumentów oraz informacji mających wpływ na ocenę jej wniosku. Zarządzeniem z dnia 16 sierpnia 2012 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczyła wpis sądowy od skargi w kwocie 53.078 zł, na podstawie wartości przedmiotu zaskarżenia w kwocie 5.307.702 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) tej samej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. czy wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na mocy art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przywołanego unormowania procesowego wynika, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła informacji, które uprawdopodobniłyby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny we Wrocławiu ocenił, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku ograniczyła się skarżąca jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów – brak dochodu i brak majątku podlegającego spieniężeniu. Nie wykazała ani nie uzupełniła ona natomiast informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wyczerpujący, spójny i, w konsekwencji, nie budzący wątpliwości co do braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W kontekście tych stwierdzeń należy wskazać w pierwszej kolejności na fakt wskazania w formularzu wniosku braku bieżących dochodów zarówno swoich jak i swojego, studiującego syna, nie wykazanie wielkości bieżącej pomocy ze strony matki skarżącej, oraz informacji o niekorzystaniu przez członków jej gospodarstwa domowego z pomocy społecznej w zakresie ponoszenia kosztów utrzymania tego gospodarstwa. Po drugie stwierdzić trzeba, że wskazana przez skarżącą stawka uzgodnionego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika skarżącej - 1.500zł, jest znacząco niższa od określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) minimalnej stawki wynagrodzenia radcy prawnego w sprawach, w których wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi kwocie 5.307.702 zł. Zdaniem referendarza sądowego powyższe niespójności i wynikające z nich wątpliwości w zakresie wykazywania sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie nie budzącego wątpliwości wykazania również innych okoliczności przedstawionych we wniosku. Zasadne jest powtórzenie stwierdzenia, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. Jednocześnie wskazać należy, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, że środki pieniężne na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą od matki wnioskodawcy. Bez względu bowiem na źródło pochodzenia tych środków, to od skarżącej zależy cel ich wydatkowania. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.