I SA/Wr 887/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Łysikowska, Sędziowie Sędzia NSA Lidia Błystak, Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Protokolant Małgorzata Jakubiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 marca 2009 r. sprawy ze skargi Zakładu A Oddział we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Przedmiotem skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Oddział we W. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. G. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec T. S.. Pismem z dnia [...] ZUS Oddział we W. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J. G. do realizacji [...] tytułów wykonawczych, wystawionych na T. S., dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na składek fundusz pracowniczy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych. Wierzyciel wskazał jednocześnie, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, dotyczące ujawnienia majątku dłużnika, nie doprowadziło do ustalenia takich jego składników majątkowych, które umożliwiłby prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora ZUS we własnym zakresie. W toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. G. wobec T. S. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalono, że zobowiązany nie mieszka pod adresem wskazanym w tytułach wykonawczych, ale – jak wynikało z informacji udzielonej przez rodziców zobowiązanego - przebywa za granicą. Organ egzekucyjny, opierając się na informacjach z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Departament CEAP, Miejskiego oraz z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, ustalił ponadto, że zobowiązany nie posiada składników majątkowych, nadających się do egzekucji. Wobec powyższego postanowieniem z [...], wydanym na postawie art. 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: upea, w zw. z art. 59 § 2 upea, Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. G. umorzył postępowanie egzekucyjne. Pismem z dnia [...] Dyrektor Oddziału ZUS we W. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym podniósł, że fakt, iż zobowiązany nie przebywał pod wskazanym adresem stanowił podstawę do zwrotu tytułów wykonawczych wierzycielowi, a nie upoważniał do umorzenia postępowania - mimo ustaleń organu, świadczących o braku możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej we W. powołanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 59 § 2 upea postępowanie egzekucyjne można umorzyć, jeżeli nie prowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przepisy nie przewidują natomiast innej możliwości, w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne było wszczęte. Z czynności przeprowadzonych przez organ egzekucyjny wynika, że zobowiązany nie mieszka pod wskazanym adresem oraz że nie posiada żadnego majątku poza trzydziestoletnim samochodem marki [...] i współwłasnością samochodu marki [...], rok produkcji 2003 – które nie dają gwarancji uzyskania kwot przewyższających koszty egzekucyjne, z uwagi na brak danych co do tego, gdzie sie obecnie znajdują, wiek pierwszego samochodu oraz nieustalony stan prawny drugiego. Postępowanie egzekucyjne, jako bezskuteczne, należało zatem umorzyć. Organ odwoławczy zwrócił zarazem uwagę, że zgodnie z art. 61 upea, w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 2 upea, wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego, przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektor Oddziału ZUS we W. wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi zarzucił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. G. nie był właściwy miejscowo do umorzenia postępowania egzekucyjnego, wobec czego wydane przez ten organ postanowienie jest dotknięte sankcją nieważności. Zdaniem strony skarżącej, skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. G. stwierdził, że zobowiązany nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, ani nie ustalił żadnych składników majątkowych zobowiązanego, to – biorąc po uwagę treść art. 22 § 1 upea, nie był właściwy do umorzenia postępowania. Strona skarżąca kwestionuje ponadto twierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej we W., że umorzenie egzekucji nie zamyka drogi do dochodzenia należności. Zdaniem skarżącego wierzyciela ponowne wszczynanie postępowania egzekucyjnego stoi bowiem w sprzeczności z zasadą ekonomiki, w szczególności, gdy można zwrócić tytuł wierzycielowi i zastosować tryb z § 6 ust. 3 i 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1548 ze zm.) – dalej: rozporządzenie wykonawcze. Strona skarżąca kwestionuje także możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 upea w opisanym stanie faktycznym, stwierdzając, że skoro nie ma kontaktu z dłużnikiem, to nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie uda się uzyskać kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Jako chybiony ocenił zarzut wydania postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej organu egzekucyjnego i wskazał, że w sytuacji, gdy wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie ustalił, że majątek zobowiązanego nie znajduje się na terenie działalności Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. G., to zgodnie z art. 22 § 2 właściwym był organ egzekucyjny ustalony według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Organ odwoławczy podkreślił również, że § 6 ust. 3 powołanego przez stronę skarżącą rozporządzenia wykonawczego nie będzie miał zastosowania w przypadku określonym w art. 19 § 4 upea, zaś tryb określony w ust. 5 został już wykorzystany przez to, że wierzyciel wykorzystał własne możliwości dochodzenia zobowiązań i po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji skierował tytuły wykonawcze do realizacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. G.. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) – dalej w skrócie p.s.a. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez Sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie), jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 §1 pkt 1 lit. a i lit. c. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zarzuty podniesione w stosunku do zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. dotyczyły trzech kwestii: właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, istnienia podstaw do umorzenia egzekucji wobec braku kontaktu ze zobowiązanym oraz celowości umorzenia postępowania egzekucyjnego w miejsce zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi i zastosowania przepisów § 6 ust. 3 i 5 powołanego rozporządzenia wykonawczego. Odnosząc się na wstępie do zarzutu wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez organ niewłaściwy miejscowo, Sąd uznał ten zarzut za bezzasadny. Właściwość miejscową organu egzekucyjnego określa art. 22 upea. W przypadku egzekucji należności pieniężnych z nieruchomości ustala się według miejsca jej położenia. Jeżeli jednak nieruchomość położona jest na obszarze właściwości dwóch lub większej liczby organów - egzekucję prowadzi organ, na którego obszarze znajduje się większa część nieruchomości, a jeżeli nie można w powyższy sposób ustalić właściwości, egzekucję z nieruchomości prowadzi organ wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych (§ 1). Ponieważ przed wszczęciem postępowania nie była znana wierzycielowi ani organowi egzekucyjnemu żadna nieruchomość będąca w posiadaniu zobowiązanego, a postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ egzekucyjny również nie ujawniło majątku zobowiązanego w postaci nieruchomości, Dyrektor Izby Skarbowej we W. słusznie wskazał na przepis art. 22 § 2 upea, jako formułujący ogólną zasadę ustalania właściwości organu egzekucyjnego w odniesieniu do egzekucji z ruchomości oraz praw majątkowych. Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3. Określony w § 3 wyjątek od powyższej zasady dotyczy sytuacji, gdy znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z § 2 – wówczas właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku. W rozpoznawanej sprawie wierzyciel, tj. ZUS, będący równocześnie w ograniczonym zakresie organem egzekucyjnym w odniesieniu do należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, nie ustalił po stronie skarżącego żadnego majątku nadającego się do egzekucji, toteż zasadnie postępowanie egzekucyjne prowadził Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. G., który był właściwy z uwagi na znane i wynikające z tytułów wykonawczych miejsce zamieszkania zobowiązanego tj. ul. [...], [...] J. G.. Z powyższych względów nie można się zgodzić ze stroną skarżącą, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydano w postępowaniu dotkniętym wadą nieważności, na skutek nieprzestrzegania przez organ egzekucyjny swojej właściwości miejscowej. Należy się również zgodzić z Dyrektorem Izby Skarbowej we W., że w sprawie istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W myśl powołanego w postanowieniu o umorzeniu egzekucji przepisu art. 59 § 2 upea, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie w tym przedmiocie wydaje organ egzekucyjny (§ 3), na żądanie zobowiązanego, wierzyciela lub z urzędu. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że organ egzekucyjny przeprowadził szereg czynności, mających na celu ustalenie stanu majątkowego zobowiązanego. Z ustaleń tego postępowania wynikało, że zobowiązany T. S. nie przebywa pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym, a według informacji udzielonej przez jego rodziców wyjechał za granicę i nie posiada pod tym adresem żadnego majątku – co potwierdzały raporty poborcy skarbowego. Organ zwrócił się także do Miejskiego oraz do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej z prośbą o podanie informacji, czy zobowiązany nie figuruje w prowadzonych przez w/w ośrodki dokumentacjach jako właściciel, współwłaściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości – i otrzymał odpowiedź negatywną. Z kolei na podstawie danych uzyskanych z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji – Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, organ ustalił jedynie, że zobowiązany był właścicielem samochodu [...], wyprodukowanego w 1978 r. oraz współwłaścicielem samochodu [...], wyprodukowanego w 2003 r. Biorąc pod uwagę wiek i stan prawny tych pojazdów oraz fakt, że nie było znane miejsce ich położenia, organ uznał, że ten majątek nie daje gwarancji uzyskania kwot pozwalających na pokrycie choćby kosztów egzekucji. Wymaga przy tym podkreślenia, że zarówno powyższe ustalenia organu egzekucyjnego, jak i wyprowadzony na ich postawie wniosek, że ustalony przez organ majątek dłużnika wskazywał na brak możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji, nie były przez skarżącego wierzyciela kwestionowane. Argumentacja wierzyciela zmierzała natomiast do wykazania, że zasadne w takiej sytuacji było zwrócenie tytułu wykonawczego wierzycielowi, co umożliwiałoby zastosowanie, w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, trybu określonego w § 6 ust. 3 i 5 powołanego rozporządzenia wykonawczego. Oceniając powyższą argumentację Sąd przychylił się jednak do stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej we W. co do braku podstaw do zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi i zastosowania wymienionych przepisów rozporządzenia wykonawczego. Trzeba bowiem wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 19 § 4 upea Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W tak określonym i ograniczonym zakresie Dyrektor ZUS jest organem uprawnionym do samodzielnego prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jednak w niniejszej sprawie w swoim piśmie a dnia [...] wierzyciel stwierdził jednoznacznie, że nie ustalił żadnego majątku zobowiązanego, pozwalającego na zastosowanie środków o których mowa w art. 19 § 4 upea i że właśnie to było przyczyną przekazania tytułów wykonawczych Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J. G.. W myśl bowiem § 6 ust. rozporządzenia wykonawczego, jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. Z kolei zgodnie z ust. 5, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę treść pisma ZUS z dnia [...], którym przekazano tytuły wykonawcze do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J. G. właśnie z uwagi na nieustalenie przez wierzyciela (będącego zarazem organem egzekucyjnym) składników majątku zobowiązanego, umożliwiających prowadzenia egzekucji, należy stwierdzić, że tryb określony w rozporządzeniu wykonawczym został już w sprawie zastosowany, a jego efektem były czynności wyjaśniające, podjęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. G., a ostatecznie – umorzenie postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji, uwzględniając szerszy zakres kompetencji naczelnika urzędu skarbowego w postępowaniu egzekucyjnym, trudno się zgodzić ze stroną skarżącą, że za zwrotem tytułu wierzycielowi przemawiają względy ekonomiki procesowej. Wymaga też podkreślenia, że zgodnie z art. 29 § 2 upea, organ egzekucyjny zwraca tytuł wykonawczy wierzycielowi, jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2. Tak określone przesłanki zwrotu tytułu wykonawczego nie zostały jednak spełnione w niniejszej sprawie, bowiem niewątpliwie tytuły wykonawcze, na podstawie których prowadzono postępowanie egzekucyjne dotyczyły obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej, jak również nie zawierały wad w postaci niespełnienia wymogów stawianych tytułowi wykonawczemu. Jednocześnie słusznie zauważył w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej we W. – czego zresztą strona skarżąca nie kwestionuje - że umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 2 upea nie zamyka ostatecznie wierzycielowi możliwości dochodzenia należności, bowiem zgodnie z art. 61 upea, w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Powyższy przepis stanowi zatem zabezpieczenie interesów wierzyciela na wypadek, gdyby po umorzeniu postępowania egzekucyjnego uległ zmianie stan faktyczny w ten sposób, że wyjdą na jaw okoliczności świadczące o istnieniu majątku zobowiązanego, umożliwiającego skuteczne prowadzenie egzekucji. Istnienie takiej, jedynie potencjalnej, możliwości nie uzasadnia jednak, w przekonaniu Sądu, pozostawienia postępowania egzekucyjnego ciągle otwartym w sytuacji, gdy na dany moment ustalono, że nie może ono doprowadzić do choćby częściowego zaspokojenia wierzyciela i istnieją ustawowe przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego z tego tytułu. Odnosząc sie końcowo do argumentu strony skarżącej, iż brak kontaktu w dłużnikiem nie pozwala na stwierdzenie bezskuteczności egzekucji, należy ponownie podkreślić, że organ egzekucyjny, mimo nieprzebywania zobowiązanego pod wskazanym adresem w związku z jego wyjazdem za granicę, podjął także inne czynności zmierzające do ustalenia majątku zobowiązanego, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Czynności te dowiodły, że ujawnione składniki majątkowe nie wskazywały na możliwość skutecznej egzekucji, co nie było zresztą kwestionowane przez wierzyciela. Prawidłowość działania organu egzekucyjnego, w tym istnienie przesłanek do umorzenia postępowania, o których mowa w art. 59 § 2 upea, musi być oceniana na moment podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, przy czym istotne jest, czy organ podjął wszelkie w danej sytuacji możliwe środki zmierzające do ustalenia majątku nadającego się do egzekucji. Biorąc pod uwagę rodzaj podjętych przez organ egzekucyjny czynności wyjaśniających, ich wynik oraz fakt że wcześniej wierzyciel, działający w ograniczonym zakresie jako organ egzekucyjny, również nie ustalił majątku zobowiązanego, nadającego się do egzekucji, ani nie wskazał takiego kwestionując rozstrzygniecie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. G. oraz Dyrektora Izby Skarbowej we W., należy stwierdzić że w dniu wydania zaskarżonego postanowienia istniały podstawy uznania prowadzonego postępowania egzekucyjnego za bezskuteczne i do jego umorzenia na podstawie art. 59 § 2 upea. Zarazem, jak już wyjaśniono powyżej, wszelkie ewentualne zmiany stanu faktycznego świadczące o ujawnieniu majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, umożliwiających prowadzenie egzekucji, mogą prowadzić do ponownego wszczęcia egzekucji. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa, wobec czego na podstawie art. 151 p.s.a oddalił skargę, jako bezzasadną.