I SA/Wr 896/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 19 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2011 r. w sprawie ze skargi J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej uiszczoną kwotę 20 (słownie: dwadzieścia) złotych; II. w pozostałym zakresie odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie wezwany przez Sąd do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł J.K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podał, że jedynym źródłem jego dochodu była spółka z o.o. A, obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma synami w wieku szkolnym, nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 EUR. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżący wskazał, że nie składał zeznania podatkowego za 2010 r., gdyż nie uzyskał żadnego przychodu. Obecnie z synami pozostaje na utrzymaniu rodziców. Nie posiada lokat bankowych ani kart kredytowych i nie prowadzi działalności gospodarczej. Od roku 2006 jest rozwiedziony i złożył pozew przeciwko byłej żonie o zasądzenie alimentów na synów. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem wniesionego w terminie sprzeciwu, w którym J.K. wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach sprzeciwu wnioskodawca podał, że mimo uzyskiwania pomocy materialnej od rodziców nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. W dniu 31 sierpnia 2011 r. skarżącemu doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. W odpowiedzi na to wezwanie J.K. przedłożył do akt sprawy dokumenty, z których wynika, że od dnia 8 sierpnia 2011 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, postanowieniem z dnia [...] ([...]) Sąd Rejonowy dla Wrocławia Krzyków Wydział III Rodzinny i Nieletnich udzielił zabezpieczenia roszczenia pozwu J.K. działającego imieniem jego małoletnich synów na czas trwania procesu poprzez zobowiązanie pozwanej do uiszczania na rzecz synów kwot po 800 zł miesięcznie, natomiast w lipcu i sierpniu 2011 r. dokonano wpłat na rachunek bankowy skarżącego kwot odpowiednio 2.845,32 zł i 933.96 zł. Nadto skarżący podał, że koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego w kwocie 1.600 zł ponosi z alimentów zasądzonych ww. postanowieniem sądu. W sprawach wszczętych ze skarg J.K., toczących się przed Sądem pod sygn. akt od I SA/Wr 895/11 do I SA/Wr 902/11 skarżący został wezwany do uiszczani wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 800 zł. W dniu 21 czerwca 2011 r. skarżący wpłacił na rachunek bankowy Sądu kwotę 160 zł tytułem uiszczenia kwoty 20zł tytułem wpisu sądowego w każdej z wyżej wskazanych spraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W konsekwencji zgłoszone w sprzeciwie żądanie uchylenia postanowienia referendarskiego z dnia 25 lipca 2011 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, Sąd nie stwierdził podstaw dla uwzględnienia wniosku strony w całości. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że w swojej sytuacji materialnej i życiowej był on w stanie wygospodarować kwotę 160 zł celem opłacenia wpisu sądowego od skargi we wszystkich jego sprawach kwotą po 20 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Uwzględniając jednak wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi wynoszący 100 zł (we wszystkich sprawach ze skargi J.K. w łącznej kwocie 800 zł), oraz obecne, wykazane możliwości finansowe strony oraz jej sytuację życiową (pozostawanie bez pracy i prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych oraz utrzymywanie siebie i dwu synów z alimentów i z pomocą rodziców), stwierdzić należy wystąpienie podstawy dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi, w części przekraczającej kwotę 20 zł. Jak bowiem wynika z akt sprawy strona skarżąca była w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu w każdej z ośmiu zainicjowanych przez nią spraw kwotę 20 zł (łącznie 160zł), bez uszczerbku koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dla tych względów, na podstawie powołanych przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.