I SA/Wr 900/13

Wrocław, dnia 13 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od gier za listopad 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 11 czerwca 2013 r. A sp. z o.o. z ograniczoną odpowiedzialnością w N. (dalej jako skarżąca) została wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 153 zł. W odpowiedzi, złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że z uwagi na zmianę przepisów regulujących działalność w sektorze gier i zakładów wzajemnych znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie posiada środków na bieżącą działalność. Wskazała, że łączna kwota miesięcznych wydatków przekracza jej możliwości finansowe. Zwłaszcza, że środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których obecnie nie ma możliwości zbycia ani w Polsce, ani za granicą. Według oświadczenia o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej wynosi 1.000.000 zł a wartość środków trwałych 731.612,58 zł. W bilansie za ostatni rok obrotowy wykazała stratę w wysokości 20.267,47 zł. Skarżąca podała ponadto, że posiada rachunek bankowy, zajęty przez Naczelnika Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Zgodnie z dokumentami złożonymi na wezwanie referendarza sądowego przychody netto skarżącej ze sprzedaży wyniosły w 2012 r. 3.296.167,06 zł (była to kwota wyższa o prawie 2.000.000 zł w porównaniu z rokiem 2011). W poszczególnych miesiącach 2013 r. (lipiec, sierpień i wrzesień) wartość sprzedanych towarów wynosiła odpowiednio: 248.515 zł, 244.030 zł i 218.715 zł. Na rachunku objętym zajęciem egzekucyjnym saldo jest ujemne. W okresie od 1 lipca do 30 września 2013 r. dokonano dwóch wpłat – 5.000 zł i 200 zł. Poza tym na wydruku historii rachunku za ten okres odnotowane są obciążenia związane z opłatami za prowadzenie rachunku i przelewami wpłaconych kwot na rzecz organu egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia skarżąca podniosła, że wykazany w rachunku zysków i strat za 2012 r. wzrost przychodów netto ze sprzedaży i pozostałych kosztów rodzajowych nie ma charakteru faktycznego, lecz jest następstwem zmiany sposobu prezentacji danych finansowych, które za 2012 r. zostały przedstawione zgodnie z wytycznymi przekazanymi przez organy podatkowe. Spółka jako przychód od 2012 r. przedstawia tylko wartość wpłat do automatów. Tymczasem wypłaty z automatów zostały ujęte w pozycji pozostałe koszty rodzajowe. Strona podniosła ponadto, że sam fakt prowadzenia przez dłuższy czas wobec spółki postępowania egzekucyjnego świadczy jednoznacznie o braku możliwości uiszczenia wpisu od skargi, zaś wpłaty odnotowane na ujawnionym rachunku bankowym spółki miały związek z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach o sygnaturach akt I SA/Wr 892-922/13 skarżąca została zobowiązana do uiszczenia wpisu od skarg na łączną kwotę 4.881 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Regulacja ta musi być jednak odczytywana w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od ogólnej zasady samofinansowania przez strony kosztów sądowych a tym samym przesłanki jego zastosowania nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Powyższe prowadzi także do wniosku, że fakt udzielenia stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi formą dofinansowania z budżetu państwa. Powinno się więc sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Trzeba wskazać, że ocena możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem. Osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że ich nie posiada, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób (w tym osób prawnych) biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08, LEX nr 494324). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, mimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z dnia 1 kwietnia 2008, I OZ 208/08 oraz z dnia 15 września 2011 r., I FZ 244/11, CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, konieczność opłacenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu tego obowiązku jednocześnie we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, nie wpłynie znacząco na działalność strony skarżącej. Przy czym wyjaśnić trzeba, że dla oceny możliwość płatniczych wnioskodawcy istotna jest tutaj kwota wpisów od skarg, gdyż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest to zwykle najwyższy koszt sądowy. Jak wynika ze złożonych deklaracji skarżącej, w lipcu 2013 r. wartość dostawy towarów i świadczonych usług wyniosła 249.608 zł brutto, w sierpniu 2013 r. 244.223 zł brutto a we wrześniu 2013 r. 219.808 zł brutto. Prowadzi ona zatem nadal działalność gospodarczą, finansuje wielotysięczne wydatki, znacznie przekraczające wysokość wpisu sądowego. Nie sposób również nie dostrzec, że skarżąca posiada majątek trwały, który wycenia na kwotę 731.612,58 zł i z pewnością w skład tego majątku nie wchodzą jedynie automaty do gier. Co więcej, posiadanie tak licznego majątku trwałego w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, skoro może on przynieść potencjalne korzyści. Zmniejszony popyt na automaty do gier nie oznacza bowiem, że tego rodzaju urządzeń nie można w ogóle zbyć, ani w inny sposób zagospodarować. Ponadto, brak możliwości sprzedaży części majątku ruchomego spółki (np. automatów do gier) nie wystarcza dla przyjęcia, że zachodzą podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., II FZ 923/12, CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca we wniesionym sprzeciwie zaznaczyła, że jej rachunek bankowy został zajęty w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Zerowy, bądź ujemny na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony, nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji, w ocenie Sądu, nie ma podstaw do uznania, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie ma ona bowiem możliwość zgromadzenia odpowiednich środków. W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.