I SA/Wr 911/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące I, II, VI-XII 2012 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 500 (słownie: pięćset) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Strona skarżąca, zastępowana przez adwokata, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu wniosku, że jest matką 9-letniego syna, którego wychowuje samotnie. Koszty utrzymania często przekraczają jej zarobki. Obecnie już drugi miesiąc pozostaje z minimalnym wynagrodzeniem z powodu zajęcia egzekucyjnego, co utrudnia samodzielną egzystencję. Rodziców nie stać na utrzymanie jej i syna przez długi okres czasu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje tylko z synem, nie ma jakichkolwiek nieruchomości ani zasobów pieniężnych. Posiada wierzytelność w postaci weksla i umowy wekslowej na kwotę 170.000 zł. Dochody uzyskuje z tytułu umowy o pracę w kwocie około 1.800-3.000 zł netto w zależności od ilości zleceń. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: rata obecnie 854 zł, od marca 2.300 zł, leczenie i rehabilitacja około 400 zł, koszty mediów około 460 zł, czynsz 610 zł, pozostałe koszty na środki higieny, odzież, itp. 700-1.000 zł – łącznie 3.000-3.324 zł. Z przedłożonych na wezwanie dokumentów wynika, że w 2015 r. strona uzyskała przychody w kwocie 43.407,36 zł, a w 2016 r. 53.552,34 zł. Zgodnie z zaświadczeniem z zakładu pracy (A), średnie wynagrodzenie skarżącej zatrudnionej na ½ etatu wynosiło od sierpnia do października 3.075,90 zł brutto. Strona zajmuje z synem mieszkanie na podstawie umowy najmu zawartej z Gminą W.. Pozostałe dokumenty potwierdzają wysokość ponoszonych opłat za mieszkanie i telefon, stan zdrowia skarżącej i konieczność dodatkowej pracy z synem. Strona dodatkowo wyjaśniła, że nie posiada środków transportu. Pełnomocnika opłaciła kilka lat temu w jednorazowej opłacie z pieniędzy, które wówczas zarabiała wraz z obecnie byłym mężem. Aktualnie otrzymuje dodatkowo 500 zł alimentów. Wydatki na dziecko (480 zł) obejmują opiekę psychologa, zajęcia dodatkowe (angielski, terapia poprzez naukę jazdy konnej, itp.) i są pokrywane z alimentów. Skarżąca zwróciła uwagę, że zarobki z tytułu umowy o pracę bywają w różnej wysokości, w związku z tym często korzysta z pomocy finansowej rodziców. Jako znane z urzędu wskazać należy, iż wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 1.500 zł. W ocenie referendarza sądowego, wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż przytoczone wyżej przepisy wyraźnie wskazują, iż to ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien wykazać okoliczności, które uzasadniają jego żądanie. Przy czym wykazanie winno zmierzać do jak najbardziej obiektywnego przedstawienia swojego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, w taki sposób, aby możliwe było na podstawie udostępnionych okoliczności ustalić faktyczne możliwości płatnicze wnioskodawcy. Wykazanie nie może ograniczać się do wybiórczego podania tylko tych danych, które miałyby uzasadniać żądanie wniosku. W pierwszej kolejności wskazać zatem trzeba, że strona poza wynagrodzeniem za pracę, uzyskuje alimenty na syna. Z wyroku, którego kopię przedłożono oraz z oświadczenia strony wynika, że jest to kwota 500 zł. Na rachunek strony w sierpniu i październiku 2017 r. dokonane były wpłaty tytułem alimentów po 600 zł. Dalej, strona oświadczyła, iż spłaca raty kredytowe po 854 zł, natomiast z przedłożonego harmonogramu spłat wynika, że raty do marca 2018 r. mają wynosić 411,74 zł, a od tego miesiąca 1.029,19 zł. Inne przedłożone dokumenty również nie potwierdzają podanej kwoty raty kredytowej. Zauważyć dodatkowo wypada, że skarżącej, jako matce wychowującej samotnie dziecko i mającej zasądzone alimenty, przysługuje zasiłek rodzinny 500+, który nie został wskazany w rubryce dotyczącej dochodów. Już powyższe ustalenia – zdaniem referendarza – dają podstawę do przyjęcia, iż skarżąca miała możliwość poczynienia oszczędności na opłacenie wpisu od skargi przynajmniej w części. Również analiza historii rachunku bankowego i karty kredytowej dają podstawę do przyjęcia, że skarżąca nie pozostaje bez środków na wydatki inne niż te niezbędne na podstawowe potrzeby socjalne. Na wydruku karty kredytowej (której historia ogranicza się tylko do okresu od 17 lipca do 4 września 2017 r., gdy strona była zobligowana do przedłożenia historii za okres od sierpnia do października 2017 r.) odnotowane są wydatki na stacji paliw, w kinie, na platformie iTunes, w sklepie zoologicznym, w sklepie sportowym. Powyższej uwagi co do wymienionych wydatków nie należy poczytywać jako konieczności ograniczenia rytmu życia tylko i wyłącznie do minimum. Jednakże strona ubiega się o przyznanie wsparcia ze strony Państwa podając, że nie wystarcza jej na podstawowe potrzeby życiowe. Tymczasem ponoszenie kosztów sądowych nie jest związane ze stałym miesięcznym obciążeniem. Strona, ograniczając tylko przez pewien okres wydatki, które nie są niezbędne dla koniecznego utrzymania, mogła poczynić oszczędności na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie sądowej. Zwłaszcza, że powinna była ich się spodziewać jeszcze przed dniem wniesienia skargi datowanej na 1 sierpnia 2017 r., gdyż dokonanie tej czynności zleciła pełnomocnikowi. Końcowo, odnosząc się do oświadczenia strony co do źródeł finansowania profesjonalnego pełnomocnika, to zasady logiki nie pozwalają uznać za wiarygodne, że pełnomocnik podejmuje czynności w imieniu skarżącej przed tutejszym Sądem, a także wcześniej na etapie postępowania podatkowego za wynagrodzenie wypłacone mu kilka lat temu. Reasumując, w oparciu o powyższe ustalenia, zdaniem referendarza, strona miała możliwość zgromadzenia środków na pokrycie przynajmniej części wpisu od skargi, to jest do kwoty 500 zł. Co do pozostałych kosztów sądowych, to w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ograniczają się one zwykle do opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku (jeżeli Sąd oddali skargę, gdyż w razie jej uwzględnienia uzasadnienie sporządza z urzędu) oraz wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego równowartość połowy wpisu od skargi (jeżeli strona zdecyduje wnieść ten środek zaskarżenia). O ile referendarz nie ma wątpliwości, że strona jest w stanie uiścić opłatę kancelaryjną, to w istocie może mieć trudności z opłaceniem drugiej z wymienionych opłat. Jednak na obecnym etapie postępowania jest o koszt przyszły i niepewny, strona zaś może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania w każdym czasie, gdy nałożony zostanie na nią obowiązek poniesienia określonych opłat sądowych. Tak zajęte stanowisko podyktowane jest tym, iż co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Koszty sądowe, w tym wpis od skargi, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należało wyważyć pomiędzy tymi dwoma konstytucyjnymi regułami. Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie powołanych przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.