I SA/Wr 956/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca spółka, na wezwanie do uzupełnienia wpisu od skargi kwotę 99.269 zł, wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym ww. kwotę. W uzasadnieniu wniosku podała, że jej sytuacja nie pozwala na uzupełnienie wpisu od skargi o określoną wyżej kwotę. Sprawozdania finansowe wykazują straty, które będą musiały być pokryte w kolejnych latach obrotowych. Sporządzając sprawozdanie finansowe spółka przyjęła, że będzie kontynuowała działalność, jeśli otrzyma wsparcie finansowe od spółki dominującej na opłacenie bieżących zobowiązań. Nie posiada aktywów długoterminowych i aktywów trwałych. Posiada aktywa obrotowe – inwestycje w nieruchomości o wartości wg ostatniego bilansu 135.501,18 zł. Na nieruchomości tej znajduje się galeria handlowa i nie może być ten majątek sprzedany w krótkim czasie. Spora część środków na rachunku bankowym B została zablokowana przez bank w celu zabezpieczenia spłaty kredytu. Spółka może dysponować środkami na innym koncie z którego pokrywa wydatki na bieżącą działalność. Ze środków na kolejnym koncie nie może korzystać, ponieważ są to kaucje najemców. W odniesieniu do środków na pozostałych rachunkach spółka nie może z nich korzystać bez zgody banku, gdyż środki te zostały zablokowane przez bank jako zabezpieczenie spłaty kredytu. Spółka nie posiada środków pieniężnych aby pokryć nieopłaconą część wpisu. Na brak tych środków wskazuje ujemny wynik przepływów środków pieniężnych obejmujący ujemny wynik w zakresie przepływów środków w działalności operacyjnej oraz w zakresie działalności inwestycyjnej. Natomiast dodatni wynik przepływów wiąże się z otrzymaniem kredytu, który może być przeznaczony na działalność deweloperską, a nie inne wydatki, w tym wpis od skargi. W związku z zawarciem umowy kredytu na wszystkich nieruchomościach została ustanowiona hipoteka łączna na kwotę 31.000.000 euro, a na udziałach i rachunkach został ustanowiony zastaw rejestrowy i finansowy do najwyższej sumy zabezpieczenia 30.000.000 euro. Majątek (nieruchomości i rachunki bankowe) jest obciążony zabezpieczeniami kredytu i spółka nie może tymi składnikami swobodnie dysponować bez każdorazowej zgody banku. Spółka w znacznej mierze finansuje swoją działalność z kredytów i pożyczek, które są spłacane z osiąganych przychodów. Potwierdza to opinia biegłego rewidenta gdzie wskazano, że obliczone dla spółki wskaźniki rentowności sprzedaży i aktywów są wartościami ujemnymi. Rok 2015 Spółka zakończyła odnotowując stratę w wysokości 12.015720,03 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 11.000 zł, strata netto za rok 12.015720,03 zł , a strata z lat ubiegłych wynosi 498.330,40 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za poprzedni rok (wynosi 0 zł. Stan kont bankowych wynosił na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 196.926,20 zł, 3.182.631,30 zł, 632.084,03 zł (kaucje najemców), 1.347.038,89 zł suma środków w zablokowanych wynosi 5.066.914,81 zł. Stan kasy na dzień 31 sierpnia 2016 r. 958,12 zł. W oświadczeniu tym podała, że inwestycje krótkoterminowe według ostatniego bilansu wynoszą 135.501.726,18 zł, wynik finansowy na koniec sierpnia przychody 17.690.524,35 zł, koszty 97.23348,51 zł, dochód 7.967.175,84 zł, zobowiązania na koniec sierpnia 152.769.9091,16 zł w tym kredyty 83.684.185,25 zł, zobowiązana handlowe 3.471,851,03 zł pożyczki 65.604.962,88 zł. Stan należności na koniec sierpnia 2016 r. 3.882.354,57 zł. Z nadesłanych dokumentów bilansu wynika, że aktywa trwałe wyniosły na dzień 30 listopada 2014 r. 190.193,81 zł, a na dzień 31 grudnia 2015 r. 0 zł., a aktywa obrotowe wyniosły na koniec listopada 2014 r. 172.787.722,87 zł, a na koniec 2015 r. wyniosły 142.549.258,89 zł. Aktywa te obejmowały m. in. należności krótkoterminowe wynoszące na koniec listopada 2014 r. 32.429.925,36 zł, a na koniec grudnia 2015 r. 2.605.659,50 zł oraz inwestycje krótkoterminowe, które wyniosły na koniec listopada 2014 r. 140.357.797,51 zł, a na koniec 2015 r. 138.665.053,87 zł i obejmowały środki pieniężne w kasie i na rachunkach i inwestycje w nieruchomości. Zobowiązania długoterminowe wyniosły na koniec listopada 2014 r. 10.432,84 zł, a na koniec grudnia 2015 r. wyniosły 69.184.192,86 zł, krótkoterminowe zobowiązania wyniosły na koniec listopada 2014 r. 173.376.650,29 zł, a na koniec 2015 r. 82.457710,82 zł , rezerwa na zobowiązania na koniec listopada 2016 r. wyniosła 18 zł, a na koniec 2015 r. wyniosła 3.294.752,37 zł. Fundusz zapasowy wyniósł koniec listopada 2014 r. i na koniec 2015 r. 78.145,95 zł. Fundusz własny wyniósł na koniec 2014 r. - 409184,45 zł, a na koniec 2015 r. - 12.424.904,48 zł. Strata wyniosła na koniec 2014 r.498.330,40 zł, a na koniec 2015 r. 12.015.720,03 zł. Z rachunku zysków i strat wynika, że w okresie od 1 grudnia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. przychody netto ze sprzedaży wyniosły 16.143.347,67 zł, koszty 7.748.902,13 zł, a zysk ze sprzedaży 8.394.472,54 zł. Strata netto z działalności wyniosła 12.015.720,03 zł. Z opinii biegłego rewidenta wynika, że zarząd sporządził sprawozdanie przy założeniu kontynuacji działalności spółki. Podstawą tego założenia jest zapewnienie jednostki dominującej o wsparciu finansowym na poziomie wystarczającym do wywiązania się ze zobowiązań finansowych, w tym z tytułu kredytów przynajmniej do końca 2016 r. Ponadto w opinii tej wskazano, że w wyniku badania sprawozdania finansowego za rok obrotowy, który zakończył się 31 grudnia 2015 r. nie stwierdzono zagrożenia dla kontynuacji działalności w roku następnym po badanym (k-99). W bilansie na dzień 31 lipca 2016 r. wykazano zysk 6.711.329,52 zł, fundusz zapasowy 78.145,95 zł, zobowiązania długoterminowe 8.5459.617,27 zł, krótkoterminowe 869.50263,59 zł, rezerwy na zobowiązania 4.272.115,58 zł, aktywa trwałe o aktywa obrotowe 150.981.528,40 zł, w tym m in. należności krótkoterminowe 3.515.929,42 zł, inwestycje krótkoterminowe 146.061.338,33 zł. Z rachunku zysku i strat na koniec lipca 2016 r. wynika, że przychód ze sprzedaży z wyniósł 8207592,68 zł, a koszty z działalności operacyjnej 3437117, a zysk z tej sprzedaży wyniósł 4770475,68 zł, zysk netto z działalności gospodarczej wyniósł 6.711.329,52 zł. . W bilansie na dzień 31 sierpnia 2016 r. wykazano zysk 7.080.759,66 zł, fundusz zapasowy 75.145,95 zł, zobowiązania długoterminowe 65.504.962,88 zł, krótkoterminowe 87.162.690,15 zł, aktywa trwałe 0 zł, aktywa obrotowe 151.724.216,37 zł, w tym m in. należności krótkoterminowe 3.696.788,67 zł, inwestycje krótkoterminowe 146.720.823,85 zł. Z rachunku zysku i strat na koniec sierpnia 2016 r. wynika, że przychód ze sprzedaży wyniósł 9.326.136,31 zł, a koszty z działalności operacyjnej 3.756.274,20 zł, zysk z tej sprzedaży 5.569.862,11 zł, a zysk z działalności gospodarczej netto 7.080.759,66 zł. W bilansie na dzień 30 września 2016 r. wykazano zysk netto 1.594.153,13 zł, fundusz zapasowy 78.145,65 zł, zobowiązania długoterminowe 67.594.845,20 zł, krótkoterminowe 85.581.934,21 zł, aktywa trwałe 0 zł, aktywa obrotowe 146.957.835,53 zł w tym m in. należności krótkoterminowe 3.109.976,85 zł, inwestycje krótkoterminowe 142.636.660,13 zł. Z rachunku zysku i strat na koniec sierpnia 2016 r. wynika, że przychód ze sprzedaży wyniósł 10.450.711,53 zł, koszty z działalności operacyjnej 4.169.519,47 zł, zysk z tej sprzedaży 6.281192,05 zł, a zysk netto z działalności wyniósł 1.594.153,13 zł . Z deklaracji podatku VAT za marzec 2016 r. wynika, że spółka wykazała wartość dostaw towarów i usług na kwotę 3.619.521 zł. Spółka przedłożyła również wyciąg z rachunku bankowego za lipiec, sierpień i wrzesień 2016 r. oraz umowę spółki. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego, skarżąca spółka nie wykazała ani że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie wpisu od skargi, ani też, że nie jest w stanie ich zgromadzić. W ocenie referendarza przyznania prawa pomocy nie uzasadnia wykazana w bilansie strata za poprzedni rok – 498.330,40 zł oraz za rok 2015 -12.015.720,03 zł tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Dodatkowo referendarz wskazał, że spółka na koniec 2015 r. posiadała kapitał zapasowy o wartości 78.145,95 zł. Kapitał ten wykazała także w bilansie za lipiec, sierpień i wrzesień. Kapitał zapasowy powinny więc stanowić realne środki finansowe, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Referendarz zauważył ponadto, że spółka zgodnie z rachunkiem zysków i strat w okresie od lipca do września 2016 r. wykazała zysk z tytułu prowadzonej działalności, który wyniósł w lipcu wyniósł 6.711.329,52 zł, w sierpniu 7.080.759,66 zł, i we wrześniu 1.594.153,13 zł. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby, to że spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą na co wskazują powyższe zyski i nadesłana przez spółkę dokumentacja. Referendarz zwrócił też uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat czy możliwość udzielania pożyczek spółce przez jej wspólników, co wynika z umowy spółki. Ponadto spółka jest cały czas aktywna gospodarczo i przewiduje też dalsze funkcjonowanie w obrocie gospodarczym, co związane jest z możliwością uregulowania zobowiązań. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego spółka wskazała, że z uwagi na majątek, którym może swobodnie dysponować, jej sytuacja majątkowa nie pozwala jej na pokrycie pełnej kwoty kosztów postępowania, a w szczególności na uzupełnienie wpisu sądowego. W treści sprzeciwu spółka zawarła polemikę z argumentacją referendarza przedstawioną w kwestionowanym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe. Zgodnie zaś z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej (w tym spółki komandytowej), gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Na wstępie należy zauważyć, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, CBOSA). Oceniając zasadność przyznania skarżącej spółce prawa pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację finansową spółki na dzień złożenia wniosku, ale również we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również np. czy mógł i powinien był gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Jak wynika z zebranych dokumentów, spółka zgodnie z rachunkiem zysków i strat w okresie od lipca do września 2016 r. wykazała zysk tytułu prowadzonej działalności, który wyniósł w lipcu wyniósł 6.711.329,52 zł, w sierpniu 7.080.759,66 zł, i we wrześniu 1.594.153,13 zł. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby, to że spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą na co wskazują powyższe zyski i nadesłana deklaracje podatku VAT za III kwartał 2016 r., w której podano wartość dostaw i usług 3.619.521 zł i nabycie towarów o wartości 1.054.661 zł oraz nadesłane rachunki bankowe za lipiec, sierpień, wrzesień gdzie na rachunku bankowym którym spółka może dysponować zgodnie z twierdzeniem podanym w urzędowym formularzu - odnotowane zostały wpłaty m. in. w np. wysokości 9.087,50 zł, 20.662,01 zł, 2.611.867 zł (22 września 2016 r.) Z rachunku tego wynika, że od lipca do września 2016 r. suma uznań wyniosła 2.083.895,14 zł, a suma obciążeń – 2.043.338,04 zł. Skarga została wniesiona z końcem czerwca, to i tak z kwot, które były wpłacane na rachunek spółki, można było poczynić stosowne rezerwy. Sąd pragnie zauważyć, że spółka wchodząc w spór z organem podatkowym, mogła przewidzieć, że będzie zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych. Wyczerpanie zaś środków już na obecnym etapie sądowym może znaczyć tyle, że spółka w sposób nienależyty zabezpieczyła środki na koszty sądowe, w szczególności poczyniła zbyt niskie rezerwy. Należy zaś wskazać, że zasadność wniosku o prawo pomocy trzeba zawsze odnosić do wysokości kosztów, które wnioskodawca jest zobowiązany ponieść we wszystkich zawisłych sprawach. W procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy chodzi przede wszystkim o wykazanie, że strona nie posiada dostępnych środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nawet, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie tych kosztów (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Tak przyjęte stanowisko wynika z konstytucyjnej zasady powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (art. 84 Konstytucji), do których zaliczane są koszty sądowe. Jakkolwiek konstytucyjnie jest też zapewnione prawo do sądu, jednak nie może się to odbywać kosztem zapewnienia stronie środków w prowadzonej działalności gospodarczej. Zwłaszcza, jeżeli jest to spółka kapitałowa prowadząca wielomilionowe inwestycje. Uwzględniając powyższe, nawet jeżeli strona nie dysponowała środkami pieniężnymi na rachunkach, to miała zdolność do zaciągnięcia kredytu/ pożyczki na kwotę niespełna 100.000 zł na pokrycie zobowiązania z tytułu wpisu od skargi, który stanowi daninę publiczną. Zgodnie zaś z umową spółki, spółka może zaciągać pożyczki od jej wspólników, którzy mogą też zostać zobowiązani do dokonania dopłat w wysokości do 1000-krotności wartości posiadanych udziałów na dzień podjęcia uchwały. Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia wykazana w bilansie strata za poprzedni rok – 498.330,40 zł oraz za rok 2015 -12.015.720,03 zł tytułu prowadzonej działalności gospodarczej Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Należy również wziąć pod uwagę okoliczność, iż spółka na koniec 2015 r. posiadała kapitał zapasowy o wartości 78.145,95 zł (wskazana kwota zapisana jest w przedłożonym bilansie pod pozycją A II, kapitał (fundusz) zapasowy). Kapitał ten wykazała także w bilansie za lipiec, sierpień i wrzesień. Fundusz ten jest tworzony na pokrycie ewentualnych strat. Kapitał zapasowy powinny więc stanowić realne środki finansowe, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Końcowo zauważyć należy, że mimo powoływania się na złą sytuację finansową spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, co więcej ze sprawozdania finansowego wynika, że spółka nie przewiduje zaniechania działalności. Wobec uznania, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego okazało się prawidłowe, Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać je w mocy. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.