I SA/Wr 960/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie ma majątku ani oszczędności, posiada jedynie zobowiązania wobec urzędów skarbowych i celnych oraz zobowiązania kredytowe. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci (ur. w 2008 i 2015 r.). Nie posiada nieruchomości ani zasobów pieniężnych poza wierzytelnością w kwocie 50.000 zł, co do której postępowanie jest w toku. Żona prowadzi firmę i spłaca kredyt w wysokości 1.000.000 zł. Rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Rubryka dotycząca dochodów została zakreślona. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: kredyt bankowy, pożyczki od rodziny oraz zobowiązania egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym. Z akt sprawy wynika nadto, że wnioskodawca ma z żoną ustanowioną rozdzielność majątkową oraz że zaciągnął u rodziny pożyczkę na 5.000 zł na opłaty sądowe. Na wezwanie referendarza sądowego skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) skarżący nie przedłożył dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia referendarz zauważył, że dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wykazanie przez wnioskodawcę braku posiadania środków na pokrycie kosztów sądowych. Odbywa się to przez przedstawienie dokładnych danych co do sytuacji finansowo-majątkowej wnioskodawcy. Tymczasem na urzędowym formularzu wniosku podane zostały tylko wybiórcze dane i nie podjęto nawet próby odniesienia się choćby w części poprzez odpowiedź na wezwanie referendarza. Nie podano źródła ani wysokości dochodów (wnioskodawca zdawkowo tylko wspomniał, że żona rozpoczęła prowadzenie firmy [...]) czy kwot stałych miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącego. Referendarz ponadto zauważył, że skarżącego zastępuje radca prawny, który powinien mieć świadomość wymogów stawianych w procedurze przyznania prawa pomocy. W piśmie wniesionym w dniu 5 lutego 2018 r. skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 12 lutego 2018 r. ww. pismo zostało zakwalifikowane jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2018 r. Przy piśmie z dnia 27 lutego 2018 r. sprzeciw został uzupełniony o dodatkowe dokumenty i oświadczenia dotyczące jego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Wynika z nich, że skarżący za 2016 r. odnotował przychody z działalności gospodarczej i innych źródeł w wysokości 20.333.017,22 zł i dochód w kwocie 373.910,25 zł, a w 2015 r. przychody wyniosły 22.708.086,94 zł i dochód 203.374,81 zł. Zysk z działalności w 2016 r. wyniósł 243.341,59 zł. We wrześniu, październiku i listopadzie 2017 r. wnioskodawca dokonał dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio: 15.530 zł, 9.635 zł i 10.304 zł oraz poczynił zakupy związane z działalnością opodatkowaną kolejno w tych miesiącach o wartości: 14.312 zł, 9.128 zł i 13.851 zł. Jego żona, również prowadząca działalność gospodarczą, w tych samych miesiącach zadeklarowała zerowe dostawy towarów i usług oraz zakupy na kwoty odpowiednio: 0 zł, 360 zł i 0 zł. Przedłożono również zeznanie podatkowe wnioskodawcy za 2014 r. z przychodem na kwotę ponad 20.000.000 zł, bilanse oraz rachunki zysków i strat jego firmy za lata 2014-2016, a także wydruki historii: dwóch rachunków bankowych należących do wnioskodawcy i prywatnego rachunku bankowego należącego do jego żony. Ponadto w ww. piśmie z dnia 27 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę, że pomiędzy małżonkami ustanowiona jest rozdzielność majątkowa i każde z małżonków prowadzi swoje finanse niezależnie. Skarżący nie ma wglądu do sytuacji finansowej i dokumentów swojej żony. Jedynie na potrzeby niniejszego postępowania skarżący przedstawił deklaracje VAT-7 firmy żony. Wskazano również, że rachunki bankowe wnioskodawcy, których historie zostały przedłożone, zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, natomiast odnotowane wpłaty dokonywane były na poczet spłaty kredytu w wysokości 1.000.000 zł. Z kolei, historia rachunku należącego do żony skarżącego również nie obrazuje faktycznej sytuacji finansowej, która pozwoliłaby na pomoc mężowi w opłaceniu kosztów sądowych w sprawach w tutejszym Sądzie. Żona bowiem pomaga już w spłacie należności na rzecz Sądu Rejonowego w W. (sekcja d/s wykonywania orzeczeń), jednak obroty na rachunku nie są na tyle wysokie, aby bez uszczerbku dla siebie i rodziny oraz dokonywania opłat mieszkalnych, pozwoliły na opłacenie przedmiotowych kosztów. Skarżący nie jest w stanie wskazać miesięcznych kosztów utrzymania siebie i dzieci, ponieważ ponosi je żona. Dodano, że pełnomocnik działa w chwili obecnej w ramach zakończonej już stałej obsługi prawnej, albowiem w czasie wydania zaskarżonej decyzji umowa ta jeszcze obowiązywała. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Działając w ramach tych uprawnień Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Podstawę oceny złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiły przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanymi regulacjami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Konstrukcja powołanego przepisu prawa nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy jako zainteresowanym ciąży obowiązek udokumentowania swojej sytuacji finansowej w stopniu, który przekonałby Sąd (referendarza sądowego) o zasadności dochodzonego prawa. Tak rozumiana sumienność, a zarazem obowiązek ubiegającego się o prawo pomocy odnosi się nie tylko do powinności wyczerpującego udokumentowania okoliczności podnoszonych w samym wniosku, ale w równym stopniu – także do staranności wnioskodawcy w przedstawieniu dodatkowych informacji i oświadczeń o jakie może wystąpić m.in. referendarz sądowy. Podstawą prawną do takiego wystąpienia jest regulacja art. 255 p.p.s.a. z której wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zadośćuczynienie temu wezwaniu należy traktować jako uzupełnienie wniosku w zakresie niezbędnym dla oceniającego jego zasadność. Niedopełnienie zaś w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2012 r. sygn. I OZ 189/12 i z 9 grudnia 2011 r. sygn. I OZ 987/11 – dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). W rozpoznawanej sprawie, referendarz sądowy zasadnie uznał, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wymagały dopełnienia przez przedstawienie dodatkowych dokumentów i oświadczeń na wezwanie skierowane w trybie art. 255 p.p.s.a., które pozostało bez odpowiedzi. Skarżący skorzystał jednak z możliwości przedstawienia tychże na etapie sprzeciwu. Niemniej także na tym etapie zostały podane niepełne informacje. Skarżący nie przedstawił bowiem zestawienia miesięcznych, koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, stwierdził tylko, że nie jest w stanie ich przedstawić, ponieważ wydatki ponosi żona. Nie przedłożył też aktualnej dokumentacji potwierdzającej źródła i wysokość swoich przychodów/dochodów oraz dokumentacji dotyczącej działalności prowadzonej przez żonę skarżącego, w tym historii rachunku bankowego wykorzystywanego przez nią w działalności gospodarczej. W kwestii miesięcznych, koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, podkreślenia wymaga, że wiedza o nich jest niezbędna dla oceny, czy wnioskodawca po ich poniesieniu dysponuje nadwyżką na pokrycie kosztów udziału w sprawie. Konieczność przedstawienia rzeczonego zestawienia wynika z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który odwołuje się do niezbędnego utrzymania. Jak prawidłowo wskazał referendarz przez "niezbędne utrzymanie" należy rozumieć wydatki na podstawowe potrzeby socjalne, które co miesiąc muszą być pokryte w przeciętnym gospodarstwie domowym. Tymczasem, skarżący stwierdził, że nie jest w stanie takiego zestawienia przedłożyć, bowiem ponosi je żona. W ocenie Sądu, w sytuacji gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dziećmi, nie było przeszkód dla pozyskania od małżonki wiedzy o tychże kosztach. Skarżący uchylił się także od przedłożenia aktualnej dokumentacji potwierdzającej źródła i wysokość jego przychodów/dochodów (tu: z prowadzonej działalności gospodarczej). Znana jest natomiast sytuacja finansowa samego skarżącego za lata 2014 – 2016. W wymienionych latach wnioskodawca osiągał przychody w wysokościach ponad 20.000.000 zł, odnotowując przy tym wynik dodatni na poziomie nawet ponad 200.000 zł. Tak znaczne przychody pozwalały, w ocenie Sądu, wygenerować oszczędności. Wprawdzie we wniosku skarżący wskazał, że nie ma majątku i oszczędności, to w sytuacji, gdy skarżący nie udokumentował danych co do źródła i wysokości przychodów/dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, twierdzenie to trudno zweryfikować. Co się zaś tyczy nieudostępnienia przez skarżącego danych dotyczących działalności gospodarczej jego żony, wyjaśnienia wymaga że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, także finansowej. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). To zaś oznacza, że bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r. sygn. akt II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r. sygn. akt II FZ 568/15 – CBOSA). Jak wynika z akt sprawy, skarżący prowadzi z małżonką wspólne gospodarstwo, przedłożył złożone przez nią deklaracje VAT-7 oraz historię z jej prywatnego rachunku bankowego. W świetle już tych danych stwierdzić należy, że utrzymywanie przez skarżącego, że nie ma wglądu w sprawy żony, świadczy o braku jego woli w ujawnieniu rzeczywistej sytuacji finansowej małżonki, która to sytuacja, co już akcentowano, konieczna jest dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dalej wskazania wymaga, co jest znane Sądowi z urzędu (na podstawie ogólnodostępnych danych z Krajowego Rejestru Sądowego), że skarżący jest prezesem zarządu spółki z o.o. A, a jej wspólnikiem jest żona skarżącego. W ocenie Sądu, brak ujawnienia tych okoliczności oraz nieprzedłożenie historii rachunku bankowego należącego do wymienionej spółki, również świadczy o braku spełnienia obowiązku jak najrzetelniejszego wykazania zasadności wnioskowanego prawa pomocy, także z własnej inicjatywy, a nie tylko na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Zwłaszcza, że jak wynika z przedłożonych historii rachunków bankowych należących do skarżącego, między skarżącym a tą spółką, doszło do wielotysięcznych transakcji. Zatem, fakt nieujawnienia także i tych okoliczności rzutuje na ocenę faktycznych, obiektywnie postrzeganych możliwości płatniczych skarżącego. W kwestii zaś faktu zastępowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika wypada zauważyć, że skarżący nie przedstawił oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika (o to m.in. został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a.). Wskazano jedynie, że umowa o obsługę prawną została rozwiązana. Jednakże, z analizy rachunku bankowego firmy skarżącego wynika, że pod koniec listopada i w dniu 4 grudnia 2017 r., czyli już po wniesieniu skargi (w sierpniu 2017 r.), dokonano dwóch transakcji na rzecz kancelarii pełnomocnika w łącznej wysokości 4.630 zł. Podsumowując powyższe stwierdzić należało, że skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny swojej sytuacji finansowo-majątkowej. Nie potwierdził tym samym, że nie jest w stanie ponieść należnych w sprawie kosztów sądowych, aktualnie wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł. W rezultacie, brak było podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.