I SA/Wr 961/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za listopad 2006 r., odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprawie, odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi R. S., reprezentowany przez doradcę podatkowego, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, iż wraz ze skargą w rozpoznawanej sprawie wniósł on jeszcze osiem innych skarg, w związku z czym łączna kwota wpisu, do zapłaty którego jest zobowiązany, wynosi 4.500 zł. Podkreślił, że wpłacenie jednorazowo tak znacznej kwoty, jest w jego sytuacji niemożliwe, a odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie może doprowadzić stronę do stanu ubóstwa. Oświadczył, że bez uszczerbku dla swoich potrzeb bytowych jest w stanie ponieść ciężar wpisu do wysokości 100 zł od każdej ze skarg i w związku z tym wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania ponad kwotę 100 zł. Wnioskujący wskazał, że posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego na zakup mieszkania, a raty kredytu oraz pozostałe koszty utrzymania nie pozwalają mu na odłożenie niezbędnej kwoty potrzebnej na opłacenie kosztów postępowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał, że jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 64 m² oraz że wraz z żoną uzyskują wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w łącznej kwocie 3.120 zł (brutto). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przedłożył do akt sprawy dokumenty z których wynika, że w 2009 r. wraz z żoną uzyskał dochód w łącznej kwocie 122.877,46 zł. Z zestawienia średnio ponoszonych miesięcznie przez skarżącego i jego małżonkę wydatków wynika, że ponoszą oni koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 9.251,28 zł (w tym związane ze spłatą kredytu bankowego w wysokości 749,28 zł oraz kredytu mieszkaniowego w wysokości 5.080,00 zł). Wnioskodawca przedstawił kopię umowy kredytu na cele mieszkaniowe, zgodnie z którą małżonkowie zaciągnęli w styczniu 2007 r. kredyt w wysokości 238.000,00 zł, na okres 8 lat. Skarżący przedłożył do akt kopie wyciągów z rachunku bankowego oraz informację z banku dotyczącą zmiany oprocentowania kredytu. Strona oświadczyła ponadto, że nie korzysta, ani nie korzystała z żadnej z form pomocy społecznej, zaś reprezentujący wnioskodawcę doradca podatkowy prowadzi sprawę nieodpłatnie. Postanowieniem z dnia 18 października 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie nadanym w dniu 22 listopada 2010 r. wnioskodawca podkreślił swoją gotowość do zapłaty kwoty 100 zł w każdej z dziewięciu spraw, w drodze ograniczenia swoich potrzeb i wydatków przez okres jednego miesiąca, ma bowiem świadomość, że w razie uzyskania prawa pomocy, koszty te zostaną przerzucone na podatników. Podkreślił jednak, że łączna wysokość wpisów we wszystkich dziewięciu sprawach przekracza dochody jego rodziny netto. Wskazał ponadto, że wraz z małżonką uzyskał w 2009 r. dochód z różnych źródeł (nie tylko z wynagrodzenia za pracę) w wysokości 122.877,46 zł, co stanowi średni miesięczny dochód w wysokości 10.239,78 zł brutto. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – zgodnie z § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy, obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Podstawowe znaczenie dla zakresu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, co wynika z brzmienia powołanego art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a., posiada wniosek skarżącego, gdyż wyznacza on granice prawa pomocy jakie może zostać przyznane skarżącemu. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tych też okolicznościach, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie wymagało wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przy tym należy mieć na uwadze, iż orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Stąd też, przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca powinien dopełnić wszelkich starań w celu zgromadzenia we własnym zakresie odpowiednich środków. Prawo pomocy nie może bowiem być wygodną formą kredytowania podmiotów, co naruszałoby w istocie zasadę równości wobec prawa. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł podstaw, by przyznać skarżącemu prawo pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazał on bowiem dostatecznie, by nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że ze złożonych do akt sprawy dokumentów wynika, iż skarżący wraz z małżonką zawarł w styczniu 2007 r. umowę kredytu na cele mieszkaniowe w wysokości 238.000,00 zł, na okres 8 lat. Rozłożenie spłaty kredytu w wysokości 238.000,00 zł na tak krótki okres wskazuje, iż skarżący miał pełną świadomość co do wysokości rat kredytu, a pomimo to podjął się jego spłaty. Ponadto zawierając z wnioskodawcą tak skonstruowaną umowę, bank dokonał wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej strony stwierdzając, iż prognozuje ona terminową realizację zobowiązania z tego tytułu. Ponoszenie comiesięcznych, wysokich wydatków na spłatę kredytów (bankowego w wysokości 749,28 zł i mieszkaniowego w wysokości 5.080,00 zł), nie może zatem – w ocenie Sądu – stanowić przesłanki uzasadniającej zwolnienie strony – chociażby częściowo – z ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Tym bardziej, iż z przedłożonych dokumentów nie wynika zaleganie strony z jakimikolwiek płatnościami z tytułu kredytu (pismo banku z dnia 24 sierpnia 2010 r.) Wobec powyższego Sąd powziął wątpliwości co do rzeczywistych środków finansowych jakimi dysponuje skarżący. Z oświadczonych we wniosku dochodów (3.120 zł brutto) nie byłby on bowiem w stanie regularnie opłacać rat kredytu oraz ponosić pozostałych wskazanych wydatków (w tym spłacać innego kredytu obciążonego ratą 749,28 zł). Przedstawione wyciągi z rachunku bankowego dowodzą jedynie wpłat na rzecz skarżącego kwoty około 750 – 800 zł miesięcznie (w rachunku za lipiec 2010 r. określonej jako pobory) nie odzwierciedlają zaś zarobków żony wnioskodawcy ani środków pieniężnych, z których opłacane są raty kredytu. Pozwala to – zdaniem Sądu – przypuszczać, iż skarżący posiada – ponad przedstawiony do akt – inny, nieujawniony rachunek bankowy. Fakt dysponowania dodatkowymi środkami finansowymi potwierdza w sprzeciwie sam pełnomocnik strony wskazując, iż wspólny dochód małżonków w 2009 r. wyniósł 122.877,46 zł, co stanowi średni, miesięczny dochód w wysokości około 10.239,78 zł brutto. W tej sytuacji zasadnym jest przyjęcie, że skarżący był w stanie poczynić oszczędności, z których opłaca zaciągnięte zobowiązanie cywilnoprawne, a tym bardziej będzie w stanie pokryć koszty sądowe w zainicjowanych przez siebie sprawach sądowych. Zdaniem Sądu okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza wysokie koszty utrzymania na które składają się znaczne koszty zobowiązań cywilnoprawnych strony (koszt około 5.829,28 zł) oraz rozbieżności co do realnych zasobów finansowych posiadanych przez skarżącego pozwalają na przyjęcie, iż dysponuje on zasobami majątkowymi (oszczędnościami), pozwalającymi na ponoszenie kosztów sądowych. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.