I SA/Wr 962/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 18 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2007 r., odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczania wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł R. S., reprezentowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez doradcę podatkowego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W treści pisma procesowego z dnia 9 września 2010 r. strona skarżąca oświadczyła, że jest w stanie ponieść ciężar wpisu do wysokości 100 zł od każdej ze skarg bez uszczerbku dla swoich potrzeb bytowych i w związku z tym wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania ponad kwotę 100 zł. W uzasadnieniu swojego żądania skarżący podał, że wysokość kosztów utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego, prowadzonego z żoną, w tym raty zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz raty kredytu konsumpcyjnego, nie pozwala na odłożenie niezbędnej kwoty. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał, że jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 64 m² oraz, że wraz z żoną uzyskują wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w łącznej kwocie 3.120 zł (brutto). W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył do akt sprawy dokumenty z których wynika, że w roku 2009 wraz z żoną uzyskali dochód w łącznej kwocie 122.877,46 zł, obecnie koszty miesięcznego utrzymania ich gospodarstwa domowego wynoszą 7.571,28 zł i obejmują m. in. ratę kredytu mieszkaniowego w kwocie 5.080 zł. Nadto, reprezentujący wnioskodawcę doradca podatkowy prowadzi jego sprawę nieodpłatnie ("pro bono"). Z urzędu wskazać należy, iż w sprawach zawisłych ze skargi R. S., zarejestrowanych pod sygn. akt od I SA/Wr 959/10 do I SA/Wr 967/10 został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 4.500 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Wskazać należy także, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym ani dostatecznych środków ani możliwości pozyskiwania dostatecznych środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest zatem instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe majątku ponad wartości (kwoty) niezbędne dla zapewnienia koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy przy tym, że ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, polegająca na wykazaniu, że nie jest on w stanie ponieść ciężaru finansowego wpisu sądowego od wszystkich wniesionych skarg bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. W sprawie skarżący podał, że z miesięcznych dochodów jego gospodarstwa domowego w kwocie 3.120 zł (brutto) ponosi koszty miesięcznego utrzymania w kwocie 7.571,28zł. Jednocześnie nie wykazał posiadania oszczędności ani nie wskazał innego źródła pozyskiwania kwot pieniężnych w celu ponoszenia tych wydatków. Oznacza to, że skarżący dysponuje środkami finansowymi, których nie wskazał uzasadniając swój wniosek o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji uzasadniony jest wniosek, że skarżący nie wykazał stosownie do wyżej przedstawionych zasad, iż nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Stwierdzone rozbieżności w wykazaniu aktualnej sytuacji materialnej skarżącego pozwalają bowiem na przyjęcie, że skarżący nie ujawnił swoich rzeczywistych możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Natomiast przedstawione informacje nie pozwalają na częściowe zwolnienie go z kosztów sądowych wedle wyżej oznaczonych reguł. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.