I SA/Wr 970/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. I. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad podatkiem należnym VAT do przeniesienia na następny miesiąc za: styczeń i październik 2003 roku oraz określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące: luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2003 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2008 r. W. I. G. złożył, za pośrednictwem pełnomocnika procesowego (radcy prawnego), wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając, że jego sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie tych kosztów, gdyż w roku 2007 przebywał na zasiłku dla bezrobotnych, natomiast w porównaniu z rokiem poprzednim ponosi wyższe wydatki na utrzymanie i leczenie. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochód miesięczny z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.900 zł. W dniu 29 kwietnia 2008 r. doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, zeznania podatkowego W. I. G. za rok 2007, aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania (i załączeniem dowodów opłat), wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, informacji o posiadanych środkach transportu (z podaniem marki, rocznika i wartości) oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W dniu 6 maja 2008 r. wnioskodawca przesłał do akt sprawy zaświadczenie o zarobkach za styczeń, luty i marzec 2008 r. w średniej kwocie netto 2.592,99 zł, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 r. oraz zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków. Z przedstawionych dokumentów wynika, że w roku 2007 skarżący uzyskał dochód w kwocie 28.134 zł, miesięcznie wydaje 870 zł na swoje utrzymanie oraz 1.800 zł na utrzymanie swojej studiującej córki. Jednocześnie W. I. G. oświadczył, że mieszka w pokoju użyczanym mu przez jego córkę, jest współwłaścicielem samochodu marki Nissan Primera Lla 3381 (rok produkcji 1997 r.) o wartości około 2.000 zł, oraz że nie korzysta z Pomocy Społecznej. Z urzędu winno się wskazać, że w sprawie postanowieniem referendarskim z dnia 25 czerwca 2007 r. odmówiono W. I. G. przyznania prawa pomocy, oraz ze skarżący w dniu 23 sierpnia 2007 r. uiścił wpis od skargi w kwocie 785 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. W treści wniosku strona skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W zakresie odmowy przyznania W. I. G. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że brak wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania w tej sprawie orzeczenia referendarskiego (25 czerwca 2007 r.) nie przesądza kwestii istnienia tych przesłanek również w stanie faktycznym podlegającym badaniu na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mniej jednak przy ocenie wystąpienia tych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy winno się porównać aktualną sytuację majątkową skarżącego z sytuacją ustaloną na dzień 25 czerwca 2007 r. Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego skarżącego miało doprowadzić do potwierdzenia albo wykluczenia wystąpienia tych przesłanek. Brak pełnej odpowiedzi na wezwanie doręczone w dniu 29 kwietnia 2008 r. uniemożliwił dokonanie takiego ustalenia. Ze złożonych informacji i dokumentów wynika natomiast, że kondycja materialna skarżącego poprawiła się w porównaniu z rokiem 2007 r. Źródłem utrzymania W. I. G. jest bowiem wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie netto 2.592,99 zł (średnia miesięczna), a nie zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 639,50 zł. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przesądzający dla oceny zasadności wniosku W. I. G. jest fakt, posiadania przez skarżącego stałego źródła dochodów, ponad trzykrotnie przewyższającego uzyskiwany w roku 2007 zasiłek, który pozwolił skarżącemu na zgromadzenie środków niezbędnych do uiszczenia wpisu od skargi. Należy zatem przyjąć, że w obecnej sytuacji skarżący będzie tym bardziej zdolny ponieść ciężar kosztów sądowych. Dlatego zasadne jest stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest obecnie w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu strony lub utrzymaniu jego rodziny. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.