I SA/Wr 970/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 7 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. I.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia 2 marca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za: luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 11 stycznia 2008 r. pełnomocnik Skarżącego W. I. G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie kosztów postępowania, gdyż w roku 2007 uzyskiwał zasiłek dla bezrobotnych, natomiast obecnie (w porównaniu z rokiem poprzednim) ponosi wyższe wydatki na utrzymanie i leczenie (ma problemy z ciśnieniem i cukrzycę). Jednocześnie oświadczył, że miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.900 zł. Na wezwanie Sądu, Skarżący przedłożył do akt sprawy zaświadczenie o zarobkach za styczeń, luty i marzec 2008 r. w średniej kwocie netto 2.592,99 zł oraz zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie swoje - w łącznej wysokości 870 zł i swojej studiującej córki - w wysokości 1.800 zł. Skarżący dołączył również do akt sprawy odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 r., z którego wynika, że w ubiegłym roku uzyskał dochód w wysokości 28.134 zł. Jednocześnie Skarżący oświadczył, że mieszka w pokoju użyczanym mu przez jego córkę K. G., oraz że nie korzysta z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 26 maja 2008 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Skarżący podkreślił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w wystarczający sposób wykazał, iż nie dysponuje majątkiem (brak nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej 3000 Euro), ani innymi wolnymi środkami, nie jest zatem w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżący dodał, że w niniejszym postępowaniu broni jedynie swoich praw, dlatego nie mógł przewidzieć konieczności gromadzenia rezerw i oszczędności na ewentualne koszty sądowe, a brak przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie pozbawi go prawa do sądu i sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – zgodnie z § 2 art. 245 p.p.s.a. – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 powołanej ustawy procesowej - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 1) i 2) p.p.s.a. wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest bowiem instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Podkreślić należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej osobom, które nie posiadają dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednak konieczności zagwarantowania wszystkim bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, Skarżący nie należy do wyżej wymienionej kategorii osób. Za powyższym przemawia między innymi fakt, że kondycja finansowa wnioskującego w ostatnim czasie uległa znacznej poprawie w porównaniu z rokiem poprzednim, gdy sytuacja materialna Skarżącego pozwalała mu na uiszczenie wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie w wysokości 785 zł. W ramach przypomnienia jedynie wskazać należy, że w 2007 r. wnioskujący utrzymywał się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 639,50 zł, obecnie natomiast źródłem utrzymania Skarżącego jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.592,99 zł netto, co uniemożliwia, w ocenie Sądu, zaliczenie go do osób charakteryzujących się ubóstwem. Zdaniem Sądu zatem, sytuacja materialna wnioskującego wskazuje, że bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich najbliższych będzie w stanie ponieść koszty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 393 zł, tym bardziej, iż w roku ubiegłym, będąc w znacznie gorszej kondycji finansowej, uiścił dwukrotnie wyższy wpis sądowy od skargi. Nie przemawia również za przyznaniem Skarżącemu prawa pomocy okoliczność, iż zamieszkuje on w pokoju "użyczanym mu" przez studiującą za granicą córkę K. G., na której utrzymanie – jak wynika z akt sprawy – skarżący łoży comiesięcznie kwotę 1.800 zł. Wskazać bowiem należy, że Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie mógł pominąć podstawowej kwestii, jaką jest konstrukcja instytucji zwolnienia od kosztów, która zakłada, że zwolnienie takie jest wyjątkiem od reguły stanowiącej o konieczności ich ponoszenia. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Przytoczone zatem przez pełnomocnika okoliczności jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, natomiast w ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich najbliższych. Podsumowując, w ocenie Sądu uwzględniając, z jednej strony, wysokości obciążeń finansowych, jakie Skarżący musi ponieść w tym postępowaniu a także w innych postępowaniach prowadzonych przed tut. Sądem ( sprawa o sygn. akt I SA/Wr 1047/07), z drugiej strony jego aktualne możliwości finansowe, należało przyjąć, że wniosek Skarżącego nie spełnia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.