I SA/Wr 974/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz – Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 października 2016 r., I SA/Wr 974/16, o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 4.000 zł i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi J.C. – B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 15 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lutego 2012 r. do lutego 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 października 2016 r., I SA/Wr 974/16. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że dochody uzyskuje w Niemczech, natomiast jej dzieci w wieku 23 i 19 lat mieszkają w Polsce i nadal się uczą. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego została zakreślona, w pozostałym zakresie strona oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Wynagrodzenie uzyskuje w kwocie netto 1.035,07 euro (za czerwiec 2016 r.), a miesięcznie ponosi wydatki w wysokości 722,50 euro, w tym dobrowolnie na utrzymanie córek 227 euro, za wynajęte mieszkanie w L. 68 euro, czynsz za pokój wynajmowany w Niemczech 250 euro, opłatę za media 17,50 euro, spłatę ubezpieczenia 30 euro, telefon 50 euro, dojazd do pracy 80 euro. W wyniku wezwania skarżąca przedłożyła niemieckie zeznania podatkowe za lata 2014 i 2015 wyjaśniając, że wykazany na nich przychód wynosi: 7.233 euro w 2014 r. i 10.317,89 euro w 2015 r. Przedłożyła również wydruki historii dwóch rachunków bankowych posiadanych w Niemczech za okres od kwietnia do września 2016 r. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnego środka transportu, właścicielem nieruchomości pod adresem wskazanym do doręczeń jest Adrian Czajkowski. Postanowieniem z dnia 3 października 2016 r. referendarz sądowy przyznał stronie prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 4.000 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zdaniem referendarza, przedstawione przez skarżącą we wniosku okoliczności dają podstawę do przyjęcia, że ma ona możliwość zgromadzenia środków na opłacenie przyjemniej w części swojego udziału w sprawie. W sprzeciwie skarżąca uzupełniła, że przedstawione przez nią wydatki w wysokości 722, 50 euro nie obejmowały kwoty około 340 euro miesięcznie, które wnioskodawczyni przeznacza na swoje utrzymanie, tj. żywność (około 200 euro), środki czystości i higieny (około 20 euro), odzież i obuwie (około 20 euro) i pozostałe wydatki w wysokości około 100 euro miesięcznie na które składają się przykładowo leki, stomatolog czy też paliwo. Odnośnie wskazanych wydatków na zakup paliwa wyjaśniła strona, że dotyczą one tankowania samochodów kolegów (koleżanek), z którymi strona dojeżdża do miejsca pracy. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 28.291 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu wykładnia systemowa powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z tego względu przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Inaczej, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało zatem dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego do skargi, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym. Sąd oceniając nadesłane przez skarżącą dokumenty źródłowe i złożone oświadczenia zgodził się z referendarzem sądowym, że obecna sytuacja finansowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 4.000 zł. Zauważyć bowiem należy, iż skarżąca uzyskuje dochody w wysokości ponad 1000 euro miesięcznie, które pozwalają jej na pokrycie bieżących potrzeb i wydatków. W tym stanie rzeczy skarżąca może poczynić starania w celu wygospodarowania w ramach posiadanych środków kwoty 4.000 zł stanowiącej jedynie część należnego w sprawie wpisu sądowego w wysokości 28.291 zł. Analizując sytuację finansową skarżącej należy wskazać, że dysponuje ona stałym miesięcznym dochodem w wysokości wedle oświadczenia skarżącej wynoszącym w czerwcu 2016 r. 1.035 euro (na dzień rozpoznawania sprzeciwu stanowi to kwotę około 4600 zł otrzymaną w wyniku przeliczenia kwoty 1035 euro po kursie sprzedaży w kantorze walutowym Alior Banku) przeznaczanym w większości na utrzymanie jedynie skarżącej. Z przedłożonych wyciągów rachunków bankowych wynika jednak, że wskazany dochód może być w następnych miesiącach nawet wyższy gdyż w lipcu 2016 r. skarżąca otrzymała tytułem zaliczki od pracodawcy kwotę 900 euro a następnie wynagrodzenie za ten miesiąc w wysokości 412, 12 euro. W sumie zatem wynagrodzenie w lipcu stanowiło wartość około 1312 euro (to jest kwotę 5860, 97 zł). Z posiadanego przez Sąd rachunku bankowego można wywieść, że podobnie sposób wypłaty wynagrodzenia na rzecz skarżącej kształtuje się w innych miesiącach. Warto również odnotować, że na koniec sierpnia 2016 r. na rachunku bankowym skarżącej widniała kwota 689, 65 euro. Porównując zatem kwotę pobieranego wynagrodzenia oraz strukturę i wysokość dokonywanych przez stronę wydatków Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca jest w stanie poczynić oszczędności celem pokrycia kosztów swojego udziału w postępowaniu sądowym do kwoty 4. 000 zł. Jednocześnie zasadnie referendarz przychylił się w części do wniesionego wniosku i argumentacji koncentrującej się na braku posiadania przez stronę jakichkolwiek oszczędności i przedmiotów wartościowych zwalniając skarżącą z obowiązku uiszczenia znacznej części wpisu tj. kwoty 24. 291 zł. Jednocześnie podkreślić należy, że inicjując postępowanie sądowe strona skarżąca powinna spodziewać się konieczności partycypowania w kosztach sądowych a tym samym czynić starania w celu zgromadzenia środków pieniężnych niezbędnych do poniesienia kosztów swojego udziału w toczącym się sporze sądowym. Wobec faktu wniesienia skargi w dniu 16 lipca 2016 r. należy wskazać, że skarżąca dysponowała wystarczającym okresem na poczynienie stosownych rezerw finansowych. Podsumowując, pamiętać należy że prawo pomocy powinno służyć osobom bez dochodu lub o niskich dochodach, które przy wykorzystaniu wszystkich swoich możliwości i środków rzeczywiście nie są w stanie wygospodarować wolnych środków kosztem podstawowego utrzymania. Wysokość dochodu skarżącej obliguje ją natomiast w świetle art. 199 p.p.s.a. do poniesienia części wydatków zainicjowanego postępowania sądowego. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 października 2016 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.