I SA/Wr 982/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. J. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że jest w trudnej sytuacji materialnej, pozostaje bez miejsca zamieszkania, pracy i dochodów, jest zobowiązany płacić alimenty na rzecz córki w kwocie 800 zł miesięcznie, natomiast jego zajęciem jest opieka nad 3-letnim synem, która stanowi część jego terapii, opiniowanej przez lekarza psychiatrę. Nadmienił, że "pomieszkuje" u swojego ojca i u matki swojego syna. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane informacje, że wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 5 lutego 2013 r. i nie przysługuje mu prawo do zasiłku z tego tytułu. Na rachunek bankowy skarżącego dokonywane są wpłaty rzędu 1.200 zł. w skali trzech miesięcy, z których skarżący uiszcza opłaty sądowe w kwocie łącznie 400 zł. Skarżący przedłożył również niepodpisany wydruk swojego zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012, w którym wykazał przychód ze stosunku pracy kwocie 2.059,37 zł. Wnioskodawca nie przedłożył, mimo wezwania, zestawienia wydatków na swoje miesięczne wydatki, w tym dowodu regulowania kwoty tytułem alimentów. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego (adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trak-towanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów postępowania sądowego stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o ustanowienie radcy prawnego. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i sta-tusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby prze-niesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu braku możliwości ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie bez znaczenia dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje sposób wykazywania swojej sytuacji materialnej przez skarżącego oraz rozbieżność między oświadczeniem strony w przedmiocie braku dochodu a treścią dokumentów przedłożonych przez niego do akt sprawy (historia operacji na rachunku bankowym skarżącego), z których wynika, że skarżący uzyskuje kwoty pieniężne przeznaczane następnie na ponoszenie kosztów sądowych. Rozbieżność ta prowadzi do powstania wątpliwości co do zupełności i prawdziwości wykazania przez skarżącego jego sytuacji materialnej, które stanowi podstawę oceny wystąpienia w spawie przesłanki określonej w powołanym art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wątpliwość ta uległa wzmocnieniu w związku z wynikającym z zeznania podatkowego skarżącego faktem utrzymywania się w roku 2012 z kwoty 2.059,37 zł (brutto), tj. najwyżej kwotą 171,61 zł miesięcznie. Oznacza to, że posiadał skarżący inne zasoby majątkowe, z których ponosił koszty swojego utrzymania. Z akt sprawy nie wynika, jakie to były lub są zasoby, ani jaka była lub jest ich aktualna wartość. Wiadomo jedynie, że na konto skarżącego w roku 2013 dokonano przelewu kwoty 1.200 zł, której nie przeznaczył na własne utrzymanie, ale na opłacenie kosztów sądowych. Pozwala to na przyjęcie, że skarżący posiada zasoby materialne, bez względu na źródło ich pochodzenia (np. niewykazane dochody, oszczędności, pomoc rodziny), które jest w stanie przeznaczyć na opłacenie kosztów związanych ze swoim udziałem w postępowaniach sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Już te wątpliwości i ich konsekwencje powodują, że w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle po-wołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myśle-nia i doświadczenia życiowego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Jak wynika z akt sprawy w roku 2013 skarżący, mimo wynikających z przedstawionych kłopotów zdrowotnych i pozostawania bez pracy, miał zdolność wygospodarowania środków pieniężnych, w drodze zarobkowania, wsparcia materialnego ze strony członków rodziny i innych osób lub posiadania innych zasobów majątkowych (tak jak to miało miejsce w roku 2012) w celu ponoszenia oprócz kosztów własnego koniecznego utrzymania kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych) we wszczętej jego skargą sprawie i nie wykazał w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że taką zdolność na skutek okoliczności od niego niezależnych nieodwracalnie utracił. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami ad-ministracyjnymi, postanowił jak w sentencji.