I SA/Wr 983/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję w kwocie 1.500 zł M. R. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania wskazał, że ze względu na swoją sytuację finansową nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym wpisu sądowego bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z nieletnią córką, w stosunku do której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w zakresie 3.500 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał do akt sprawy kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2010 r., umowy o pracę z dnia 2 listopada 2010 r., faktury z dnia 1 marca 2011 r. oraz wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] 2008 r. (sygn. akt [...]C [...]/07). Z dokumentów tych wynika, że w roku 2010 r. wnioskodawca osiągnął z pozarolniczej działalności gospodarczej dochód w kwocie 653.420,61 zł (brutto), przy przychodzie w kwocie 4.579.084,26 zł, obecnie uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.386 zł miesięcznie i na podstawie ww. wyroku zobowiązany jest do świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki w kwocie 3.000 zł. Nadto w treści pisma procesowego z dnia 10 sierpnia 2011 r. M. R. zawarł oświadczenie, wedle którego jego miesięczne wydatki na rodzinę ograniczają się do alimentów na dziecko, opłacanych ze względu na jego złą sytuację finansową przez jego rodzinę, nieruchomość wskazana jako miejsce zamieszkania skarżącego jest własnością jego siostry, od momentu likwidacji działalności gospodarczej nie posiada on rachunków i lokat bankowych, usługi reprezentującego wnioskodawcę w postępowaniu podatkowym profesjonalnego pełnomocnika (radca prawny) zostały opłacone "w ramach pomocy dla pracownika" przez pracodawcę skarżącego, natomiast dzięki wynagrodzeniu za pracę i okazjonalnej pomocy rodziny nie korzysta z pomocy społecznej. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach zawisłych przed Sądem ze skarg M. R. pod sygn. akt od I SA/Wr 973/11 do I SA/Wr 986/11 został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w łącznej kwocie 18.370 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od tych kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze, wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącemu obronę jego interesu prawnego związanego z tą działalnością, istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonej kwotą przychodów za rok 2010 - 4.579.084,26 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego osobistego interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło znacznego dochodu skarżącego (w roku 2010 w kwocie brutto 653.420,61 zł). Po drugie, podany w zeznaniu dochód osiągnięty przez skarżącego w roku 2010 stanowi znaczącą kwotę, której posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. Z oświadczeń skarżącego wynika natomiast, że nie ponosi on żadnych kosztów związanych z utrzymaniem siebie oraz swojej córki. Nie wykazał on żadnych kosztów swojego utrzymania, mieszka w lokalu będącym własnością jego siostry, uzyskuje materialną pomoc od pracodawcy, z kolei alimenty wypłacane na rzecz córki pochodzą z pomocy materialnej otrzymywanej od rodziny. Według referendarza sądowego oznacza to, że dochód osiągnięty z działalności gospodarczej w roku 2010 oraz obecnie uzyskiwane wynagrodzenie za pracę może on przeznaczyć na opłacanie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności świadczą o posiadaniu przez M. R. zdolności uiszczenia kosztów sądowych w sprawie oraz we wszystkich sprawach wszczętych jego skargami bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.