I SAB/Wr 8/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia WSA Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Anna Terlecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi A SA w B. na bezczynność Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. w przedmiocie określenia oraz zwrotu nadpłaty w podatku od towarów i usług powstałej w wyniku prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu syg. akt I SA/Wr 318/06 umarza postępowanie sądowe w sprawie. Pismem z dnia 23 marca 2009 r. "A" S.A. (zwana dalej: spółką, podatnikiem, skarżącą) wystąpiła do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego z żądaniem określenia i zwrotu nadpłaty w podatku VAT za poszczególne miesiące 2000 r. w kwocie 7.713.989 zł. (bez odsetek), powstałej w związku z zakończeniem prowadzonego względem niej postępowania. Postanowieniem z dnia [...]r. Naczelnik D. Urzędu Skarbowego, powołując się na przepis art. 165 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej O.p.) odmówił wszczęcia postępowania we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że może być ono prowadzone jedynie z urzędu. Jednocześnie organ podatkowy poinformował, że przysługująca skarżącej nadpłata wynosi 6.915.035, 70 zł. i zostanie jej zwrócona wraz z oprocentowaniem. Rozpatrując sprawę w wyniku złożonego przez spółkę zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...]r. uchylił orzeczenie organu I instancji, nakazując wydanie decyzji w trybie art. 74 a O.p., bowiem w sprawie istnieje spór co do wysokości nadpłaty. W dniu 30 lipca 2009 r. spółka wniosła do Sądu skargę na bezczynność Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w przedmiocie określenia i zwrotu nadpłaty powstałej w wyniku prawomocnego wyroku WSA z dnia 3 kwietnia 2007 r., zarzucając niewydanie decyzji w sprawie nadpłaty na podstawie art. 74a w zw. z art. 72 § 1 pkt 1, art. 76 oraz art. 77 § 1 pkt 3 O.p. i jej nie zwrócenie wraz z oprocentowaniem. Wniosła o zobowiązanie organu podatkowego do wydania orzeczenia w tej sprawie oraz zwrotu nadpłaty w pełnej wysokości. W skardze pełnomocnik spółki zarzucił, że organ podatkowy wyliczając, w formie nie przewidzianej prawem kwotę nadpłaty pominął należności, które zostały przerachowane na poczet ówczesnych zaległości a dziś są nadpłatą. Zgodnie z art. 77 § 1pkt 3 O.p. nadpłata winna zostać zwrócono w terminie 14 dni od zwrotu akt tj. 16 marca 2009 r., co nie nastąpiło i zmusiło skarżącą do uruchomienia wszelkich dostępnych środków prawnych dyscyplinujących organy podatkowe. Za bezzasadne uznała stanowisko organu podatkowego dotyczące podstawy zwrotu nadpłaty opartej na treści art. 77 § 3 O.p.. W ocenie skarżącej, żaden z dotychczas wydanych w tej sprawie aktów nie stanowi i nie zawiera określania należnej nadpłaty. Spółka dokonała wpłat na poczet uchylonych wyrokami z dnia 3 kwietnia 2007 r. decyzji wymiarowych, ale również część ówcześnie istniejących zaległości pokryto poprzez przerachowanie nadpłat. Postanowienia w tym względzie nadal istnieją w obrocie prawnym. W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w kwestii nadpłaty – jej określenia i zwrotu prowadzi postępowanie, co eliminuje zarzuty o bezczynności. Za przedwczesne uznał odnoszenie się na tym etapie do zarzutów w przedmiocie słuszności stanowiska zajętego w postanowieniu z dnia [...]r., gdyż podlega on merytorycznej kontroli ale w odrębnym postępowaniu. W ramach zaistniałego sporu przedmiotem oceny może być tylko kwestia bezczynności organów podatkowych w sprawie określenia i zwrotu nadpłaty, w tej zaś mierze podejmowane są rozstrzygnięcia i inne czynności, co czyni zarzut bezczynności nieuzasadnionym. Na rozprawie pełnomocnicy obu stron przedłożyli odpisy postanowienia Naczelnika D. Urzędu Skarbowego z dnia [...]r. w przedmiocie określenia nadpłaty za poszczególne miesiące 2000 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga nie mogła zostać merytorycznie rozpoznana, albowiem postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu. Zgodnie z art. 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy: skarżący skutecznie cofnął skargę (pkt 1), w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania (pkt 2) oraz gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe (pkt 3). Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu tegoż artykułu mamy do czynienia wówczas, kiedy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Taka sytuacja zaistnieje w szczególności wtedy, gdy zaskarżona decyzja zostanie pozbawiona bytu prawnego w nadzwyczajnym wewnątrz-administracyjnym postępowaniu kontrolnym lub w rezultacie skorzystania przez organ, którego decyzja została zaskarżona, z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. W tym miejscu podkreślić należy, iż stosownie do uchwały Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08 - przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Umorzenie postępowania przed sądem następuje zatem, gdy w jego toku zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu, albo powodują, że dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu lub czynności staje się zbędne lub nawet niedopuszczalne. Sąd administracyjny ma przy tym obowiązek uwzględnienia tych zdarzeń, o ile istnieją one w dacie orzekania. Zgodnie bowiem z ustaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach na bezczynność organu administracji publicznej, Sąd rozpoznaje skargę z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego, ustalonego na dzień wydania orzeczenia (vide: postanowienie NSA z dnia 23 września 1986 r., IV SAB/8/86, ONSA 1986/2/50). Skarga na bezczynność może być wniesiona dopiero po upływie terminu przewidzianego do załatwienia sprawy. Przekroczenie tych terminów oznacza stan bezczynności zaskarżalnej do sądu administracyjnego. Kryterium ocennym zasadności skargi na bezczynność organu jest bowiem ustalenie, czy nakazanie organowi administracji wydania aktu administracyjnego będzie dopuszczalne, uzasadnione i celowe w świetle ewentualnych zmian stanu faktycznego i prawnego. Należy przy tym wskazać, że jeżeli w toku postępowania sądowo -administracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej wydał decyzję, lub inny akt, choćby z przekroczeniem ustawowych terminów, oznacza to, że organ ten nie pozostaje w stanie bezczynności i sąd nie może uwzględnić skargi, stosownie do uprawnień, jakie ma na podstawie art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie może bowiem zobowiązać organu do wydania określonego aktu lub podjęcia czynności, które przed dniem orzekania zostały wydane lub podjęte. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że Naczelnik D. Urzędu Skarbowego nie pozostaje w bezczynności w zakresie określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2000 r. Jak wynika bowiem z akt spawy, skarżony organ wydał w tej sprawie w dniu [...]r. decyzję, co dowodzi, że w sprawie niniejszej na skutek okoliczności, które zaistniały po wniesieniu skargi, a przed wydaniem rozstrzygnięcia przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe. Postanowienie Sądu o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość zwalnia Sąd od rozpoznawania merytorycznie zarzutów skargi. Postępowanie wywołane skargą na bezczynność organu cechuje pewna specyfika polegająca na tym, iż rozpoznając skargę tego rodzaju, Sąd nie wnika w merytoryczną i procesową poprawność wydawanego przez ten organ aktu czy podejmowanych czynności. W przypadku skargi na bezczynność organu, przedmiotem kontroli sądowej nie jest bowiem określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjęcia działania w danej formie i w określonym przez prawo terminie (tak: J. P. Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 28). W tej sytuacji merytoryczna ocenia treści decyzji z dnia [...]r. - na tym etapie postępowania, w ramach którego badana jest bezczynność organu podatkowego w sprawie określenia nadpłaty, jest wykluczona. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdza, że skoro organ w chwili wyrokowania (tj. 7 grudnia 2009 r.) nie pozostawał w bezczynności, to orzekający w sprawie Sąd, nie mógł też zastosować trybu przewidzianego w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), tj. w przypadku uznania zasadności skargi zobowiązać organu do wydania w zakreślonym terminie decyzji w sprawie. W istniejącym w spornej sprawie stanie rzeczy, postępowanie sądowe jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.