I SO/Wr 14/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku K.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. K. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że od roku 2012 nie pracuje, jej firma nie funkcjonuje, "ponieważ zbankrutowała", przeszła załamanie nerwowe i nie jest w stanie podjąć pracy, ma bardzo dużo niespłaconych zobowiązań oraz kredytów (łącznie ponad 900.000 zł), jest na utrzymaniu rodziców i teściów, nie posiada majątku, wszystko, co posiadała, zostało zajęte przez komorników i nie posiada żadnych oszczędności ani dochodów. Dodała, że jej mąż również nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała wnioskująca strona, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwiema nieletnimi córkami oraz jest właścicielem lokalu położonego w L. przy ul. B. [...]. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane przez stronę fakty, że prowadzona w latach 2011 i 2012 przez K. M. pozarolnicza działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 1.106.731,33 zł i 100.961,43 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 1.934.363,17zł i 9.927,31 zł), w grudniu 2013 r., styczniu i lutym 2014 r. świadczyła ona usługi i dokonała dostawy towarów i wartości po 813 zł. W deklaracji VAT za luty 2014 r. wnioskująca wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 4.716 zł. W treści pism procesowych z dnia 12 lipca oraz 15 września 2014 r. strona oświadczyła, że wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania ponosi jej teściowa, która pokryła wszystkie koszty zawiązane ze sprawą zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Wr 1823/14. Wnioskodawca podała, że w marcu 2014 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Z urzędu wskazać należy, iż pod sygn. akt I SA/Wr 1823/14 zarejestrowano w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu skargę K. M. na oznaczoną w sentencji postanowienia decyzję, natomiast w postępowaniu tym wnioskodawcę reprezentuje doradca podatkowy. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu wnioskującej strony. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że K. M. nie wykazała, że w jej sytuacji materialnej ziściła się przesłanka do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Fakt przysługiwania wnioskodawcy prawa własności nieruchomości wykorzystywanej do prowadzenia działalności gospodarczej, ale będącej przedmiotem zabezpieczenia jej zobowiązań cywilno-i publicznoprawnych, nie powoduje, że ten składnik majątku nie stanowi o sytuacji materialnej samej wnioskującej strony, gdyż jej wartość i przeznaczenie (możliwość wykorzystania dla celów działalności gospodarczej) mają wpływ na możliwości wygospodarowania w ramach gospodarstwa domowego strony środków pieniężnych z przeznaczeniem na ponoszenie wydatków członków tego gospodarstwa domowego. Wniosek ten dotyczy również kosztów sądowych w sprawach wszczętych przez członków tego gospodarstwa domowego, w tym strony. Powyższe stwierdzenie ma o tyle znaczenie w sprawie, że strona oświadczyła, że koszty utrzymania jej gospodarstwa domowego ponoszą jej rodzice i teściowie i to w sposób uniezależniający to gospodarstwo domowe od pomocy społecznej. Oznacza to, że skarżąca, środki uzyskane z tytułu wynajmu lokalu mieszkaniowego w całości mogłaby przeznaczyć na inne cele, w tym opłacenie kosztów sądowych. Fakt innego przeznaczenia tych środków nie przesądza o aktualnym braku dochodów i środków pieniężnych. Oświadczone przez stronę zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie zmienia tej oceny, gdyż było ono skutkiem samodzielnej decyzji strony, której skutkami, ponoszeniem kosztów sądowej ochrony jej indywidualnego interesu prawnego, w sposób nieuzasadniony chce ona obciążyć budżet państwa i ogół podatników. Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Kluczowy w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Ocena ta pozostaje aktualna także przy uwzględnieniu faktu ponoszenia kosztów tego zastępstwa procesowego ze środków teściowej wnioskującej strony. Kwoty pieniężne pochodzące z tego samego źródła mogą bowiem zostać przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie, w tym wpisu sądowego od skargi. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że w piśmie procesowym z dnia 15 września 2014 r. K. M. oświadczyła, że teściowa udzieliła jej pożyczki celem pokrycia wszelkich kosztów związanych ze sprawą o sygn. akt I SA/Wr 1823/14, tj. zarówno kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego jak i kosztów sądowych. Żądanie zwolnienia od obowiązku ponoszenia tych ostatnich okazuje się nieuzasadnione wobec oświadczenia wnioskodawcy, że konieczne na ten cel środki pieniężne uzyskał już w drodze pożyczki. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania K. M. prawa pomocy.