I SO/Wr 19/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku I.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. I. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazała, ze od dnia 15 listopada 2012 r., po dwóch operacjach z powikłaniami jest na zwolnieniu lekarskim, od dnia 3 grudnia 2013 r. nie uzyskuje żadnych świadczeń finansowych, ZUS odrzucił jej wniosek o zasiłek rehabilitacyjny, utrzymuje się dzięki pomocy rodziny i przyjaciół, natomiast z uwagi na wysokość dochodów z tytułu wynagrodzenia nie miała możliwości poczynienia oszczędności i zabezpieczenia środków na opłacenie kosztów postępowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała wnioskująca strona, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córką, wraz obok byłego męża jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m² oraz działki budowlanej. Jako dochody swojego gospodarstwa domowego wskazała swoje wynagrodzenie w kwocie 1.500 zł (netto) oraz alimenty uzyskiwane przez jej córkę w kwocie 1.000 zł. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane dane, że wnioskująca strona w roku 2012 uzyskała dochód w kwocie 37.434,23 zł, miesięczne wydatki swojego gospodarstwa domowego wynoszą średnio 4.285,93 zł, i obejmują między innymi spłatę pożyczki kwotą 2.000 zł uzyskaną dzięki pomocy siostry. I.P. wskazała również na problemy z podziałem wspólnego majątku między nią a jej byłego męża. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz usta-nowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania pra-wa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie ustanowienia z urzędu adwokata jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowi-tym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i sta-tusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby prze-niesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożno-ści ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trak-towanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowi-tym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle po-wołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myśle-nia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, I. P. nie wykazała, iż w jej sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz adwokata. Zasadnicze znaczenie dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku ma fakt jednoczesnego utrzymywania swojego dwuosobowego gospodarstwa domowego dzięki zarobkom wnioskującej strony, alimentom córki oraz pomocy rodziny i posiadania przez skarżącą majątku w postaci udziału w prawie własności nieruchomości (działki budowlanej), które również determinuje pozytywną ocenę jej statusu majątkowego. Bez znaczenia pozostaje sposób wykorzystania tej nieruchomości i ewentualne kłopoty z jej sprzedażą, wynikające z braku porozumienia z byłym mężem co do podziału ich wspólnego majątku. Są to bowiem okoliczności subiektywne, zależne od woli wnioskodawcy, których konsekwencjami w postaci ponoszenia kosztów postepowania sądowego w prywatnej sprawie podatnika nie można obciążać budżetu państwa, tj. innych obywateli państwa. Dodatkowo za odmową przyznania prawa pomocy wnioskodawcy przemawia fakt regulowania przez I. P. jej zobowiązania cywilnoprawnego (spłata pożyczki), bez względu na źródło pochodzenia środków na ten cel. Oznacza to bowiem, że wnioskodawca jest w stanie ramach swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej wygospodarować konieczne kwoty pieniężne, których przeznaczenie, tj. kolejność wykonania jego zobowiązań, zależy od jego woli. Natomiast skutkami podjętych w ten sposób autonomicznych decyzji strony nie sposób obciążać innych, w tym Skarbu Państwa. Zaznaczenia wymaga, że powyższa ocena zdolności ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez stronę uwzględnia jej stan zdrowia, który nie stoi, co wynika z akt sprawy oraz doświadczenia życiowego, na przeszkodzie wykonywaniu przez I. P. jej prawa własności oraz świadczeniu pracy. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami ad-ministracyjnymi, postanowił jak w sentencji.