I SO/Wr 5/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie D. Z. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni wskazała jako przedmiot zaskarżenia decyzję Burmistrza D. z dnia [...] r., Nr [...] dotycząca podatku od nieruchomości. Jako wartość przedmiotu zaskarżenia podała kwotę [...] zł. W uzasadnieniu D. Z. podniosła, że w spornej nieruchomości jest prowadzone zadanie publiczne Gminy, a mianowicie [...] . W związku z brakiem finansowania przez Gminę wskazanego zadania i przerzuceniem płatności zobowiązań Fundacji realizującej to zadanie na wnioskodawczynię, nie jest ona w stanie ponosić jakichkolwiek dodatkowych kosztów. Z powyższych powodów nastąpiło zajęcie komornicze majątku wnioskodawczyni. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że D. Z. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 167,12 m², mieszkanie o powierzchni 75 m², nieruchomość rolną o powierzchni 8,2 ha oraz dwie nieruchomości gospodarcze. Wnioskodawczyni nie dysponuje zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi, zaś posiadane nieruchomości obciążone są hipoteką przymusową a dochody objęte zajęciem komorniczym. Miesięczny dochód brutto wnioskodawczyni, zgodnie z oświadczeniem, wynosi [...] zł. Wobec faktu, że oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie D. Z. przedłożyła Sądowi zeznanie podatkowe za 2007 r., wezwanie do spłaty debetu i zaległych opłat związanych z rachunkiem bankowym, wezwanie do zapłaty zaległości w czynszu wraz z odsetkami, harmonogram spłaty kredytu, protokół zajęcia komorniczego ruchomości, zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia przez komornika i w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zaświadczenia o wysokości uzyskiwanych wynagrodzeń, dowody opłat oraz wyciągi z rachunku bankowego. Z powyższego wynika, że dochód D. Z. w 2007 r. uzyskiwany z różnych źródeł przychodów wyniósł [...] zł. Zaległe opłaty na rachunku bankowym w marcu 2008 r. wynosiły [...] zł, zaś niedopłata w czynszu na dzień [...] r. stanowiła kwotę [...] zł. W dniu [...] r. zajęto do potrącenia z wynagrodzenia kwotę [...] zł z tytułu egzekucji administracyjnej, zaś zajęcie komornicze w listopadzie 2007 r. obejmowało kwotę [...] zł. W świetle przedłożonych dokumentów D. Z. uzyskuje stałe dochody z różnych źródeł. Wysokość tych dochodów jest zmienna. Przykładowo można wskazać, że w styczniu 2008 r. otrzymała wynagrodzenie (po potrąceniu należności komorniczych) w wysokości łącznej [...] zł, natomiast w lutym 2008 r. tylko z tytułu zatrudnienia na [...] wypłacono wnioskodawczyni kwotę [...] zł. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że jej stałe miesięczne wydatki wynoszą łącznie [...] zł, w tym na dojazd do pracy – [...] zł, czynsz – [...] zł, żywność – [...] zł, [...] zł na leczenie,[...] zł – kredyty i pożyczki, koszty urządzeń w gospodarstwie rolnym – [...] zł i zajęcia komornicze – [...] zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił D. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podnosząc, iż nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie zgromadzić środków celem uiszczenia opłat sądowych. Pismem z dnia [...] r. D. Z. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wnioskodawczyni zarzuciła postanowieniu błędną ocenę jej sytuacji finansowej i wniosła o powtórne rozpoznanie złożonego przez nią wniosku. W uzasadnieniu podniosła, że wysokie koszty utrzymania, zwłaszcza wyżywienia i zakupu paliwa oraz inne wydatki związane z eksploatacją samochodu, które zmuszona jest ponosić wynikają zarówno ze złego stanu zdrowia wnioskodawczyni, jak i z konieczności odbywania licznych podróży służbowych. Wnioskodawczyni podkreśliła, że nie wszystkie kwoty wpływające na jej rachunek bankowy stanowią jej dochody. Część z nich stanowią kwoty przeznaczone na finansowanie zadania zleconego [...] we W. Wnioskodawczyni ponownie przedłożyła miesięczne zestawienie dochodów i kosztów utrzymania, oświadczając że w lipcu 2008 r. jej dochody wyniosły [...] zł, koszty utrzymania bez wyżywienia, leków i środków higieny [...] zł, zaś zaległości [...] zł. Do sprzeciwu załączyła historię rachunku bankowego za miesiąc lipiec 2008 r., zawiadomienie z dnia [...] r. o komorniczym zajęciu wynagrodzenia, zestawienie wymiaru opłat czynszowych w wysokości [...] zł miesięcznie, upomnienie z dnia [...] r. o zadłużeniu wobec [...] w wysokości [...] zł, informację o wysokości wynagrodzenia za czerwiec 2008 r. zgodnie z którą po potrąceniach wnioskodawczyni wypłacono kwotę [...] zł z tytułu zatrudnienia na [...] oraz informację o wynagrodzeniu za czerwiec w wysokości netto [...] zł (z tytułu zatrudnienia w wymiarze ¼ etatu w [...] w O. Ś.). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p. p. s. a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p. p. s. a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p. p. s. a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. Instytucja prawa pomocy jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się szczególnie trudną sytuacją majątkową spowodowaną, np. brakiem dochodów, brakiem majątku czy skutkami negatywnymi wynikającymi ze zdarzeń losowych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Z analizy akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni posiada stałe źródła dochodów z których otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w zmiennych kwotach, zawsze jednak znacznie przekraczających minimalne wynagrodzenie za pracę. Stąd, nawet wobec potrącenia z wynagrodzenia uzyskiwanego przez wnioskodawczynię środków pieniężnych na pokrycie należności komorniczych, kierując się zasadami doświadczenia życiowego realne jest ograniczenie wydatków wnioskodawczyni celem zgromadzenia środków na pokrycie opłat sądowych. Okres czasu jakim dysponowała D. Z. na zgromadzenie odpowiednich środków na pokrycie opłat sadowych, z uwagi na niezłożenie skargi do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jest zdaniem Sądu wystarczający na poczynienie stosownych oszczędności na poczet spodziewanych wezwań do uiszczenia opłat sądowych. Kontynuując, ocenę stanu faktycznego, przedstawionego przez wnioskodawczynię w przedłożonych dokumentach i złożonych oświadczeniach, należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana rodzina (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 414/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym kosztów sądowych, natomiast zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej. Stąd też odmowa zwolnienia od kosztów sądowych osoby posiadającej znaczny majątek nieruchomy oraz ponoszącej miesięczne wydatki na utrzymanie w zadeklarowanej wysokości 16.405,63 zł (zestawienie wydatków za lipiec 2008 r.) odpowiada prawu i nie ogranicza konstytucyjnego prawa wnioskodawczyni do sądu. Udzielenie prawa pomocy oznacza bowiem przerzucenie kosztów postępowania sądowego z wnioskodawczyni na innych obywateli – z ich danin pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywane są wydatki budżetowe. Podkreślenia wymaga również fakt, iż części wydatków ponoszonych przez D. Z. nie sposób zaliczyć do minimalnych kosztów utrzymania. Są to w szczególności opłaty za media w wysokości 1000 zł miesięcznie czy też koszty wyżywienia w wskazanej przez wnioskodawczynię kwocie 1800 zł miesięcznie. W zakresie podnoszonej we wniosku kwestii wydatków na spłaty zaciągniętych kredytów należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, zobowiązania te nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Na marginesie należy również wskazać, że w myśl art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Jako przykład skargi oczywiście bezzasadnej można wskazać sprawę, w której przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu I instancji. W stosunku do takiego orzeczenia z uwagi na treść art. 52 § 1 p.p.s.a., nie można wnieść skutecznie skargi do sądu administracyjnego. Z przepisu tego wynika bowiem, iż skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy z kolei rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przewidziany w ustawie. W niniejszej sprawie w treści urzędowego formularza wniosku o prawo pomocy przedmiot ewentualnej skargi D. Z. stanowi decyzja wydana przez organ I instancji tj. Burmistrza Miasta D. A zatem w razie złożenia przez wnioskodawczynię skargi na wskazaną przez nią decyzję będzie ona oczywiście bezzasadna, co w konsekwencji skutkować będzie jej odrzuceniem. Stąd, stosownie do treści art. 247 p.p.s.a. wnioskodawczyni nie będzie przysługiwało prawo pomocy w razie złożenia przez nią skargi na decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] r., Nr [...] . Z powyższych względów Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. Dysponuje ona regularnymi dochodami, które przeznacza na zaspokajanie własnych potrzeb, a których wysokość pozwala na zgromadzenie niezbędnych środków do partycypowania w kosztach sądowych. Z tych też względów, na podstawie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.