I SO/Wr 6/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2010 r. odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, skarżąca K. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że od roku 2012 nie pracuje, jej firma nie funkcjonuje "ponieważ zbankrutowała", przeszła załamanie nerwowe i nie jest w stanie podjąć pracy, ma bardzo dużo niespłaconych zobowiązań oraz kredytów (łącznie ponad 900.000 zł), jest na utrzymaniu rodziców i teściów, nie posiada majątku, wszystko, co posiadała, zostało zajęte przez komorników i nie posiada żadnych oszczędności ani dochodów. Dodała, że jej mąż również nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwiema nieletnimi córkami oraz jest właścicielem lokalu położonego w L. przy ul. B[...] [...]. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane przez stronę fakty, że prowadzona że w latach 2011 i 2012 przez nią pozarolnicza działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 1.106.731,33 zł i 100.961,43 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 1.934.363,17 zł i 9.927,31 zł), w maju, czerwcu i lipcu 2013 r. świadczyła ona usługi i dokonała dostawy towarów i wartości po 813 zł, oraz nabyła towary i usługi o wartości 1.769 zł, 0 zł i 1.382 zł. W deklaracji VAT za lipiec 2013 r. wnioskująca wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 4.369 zł. W treści pisma procesowego z dnia 16 września 2013 r. strona oświadczyła, że lokal użytkowy wskazany we wniosku wynajęła w roku 2011 uzyskując zapłatę czynszu jednorazowo za cały okres najmu. Postanowieniem dnia 1 października 2013 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie strona podniosła, że wbrew twierdzeniom referendarza nie można traktować pomocy finansowej rodziców i teściów jak stałego źródła dochodów, w szczególności pozwalającego na poczynienie oszczędności. Pomoc ma charakter doraźny i tymczasowy. Ponownie podkreśliła, że wraz z mężem są osobami bez pracy i nie osiągają żadnych dochodów. Wskazała, że posiada zadłużenie w bankach z tytułu nieuregulowanych zobowiązań. Argumentowała, że jej sytuacja jest szczególnie trudna, gdyż ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Wniesienie opłaty spowodowałoby znaczny uszczerbek w jej utrzymaniu jak i utrzymaniu jej rodziny. Powołała się także na zadłużenie sięgające kilkuset tysięcy złotych z tytułu nieudanej inwestycji związanej z kryzysem ekonomicznym w prowadzonej działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., wniesiony terminowo sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że kwestia oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega na obecnym etapie ponownemu rozpoznaniu, tym razem przez Sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W szczególności odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać jej oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, o stanie rodzinnym. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jest zatem oczywiste, że w celu wykazania zaistnienia przesłanek prawa pomocy, wnioskodawca powinien dążyć do należytego ustosunkowania się do wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych. Skoro zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, nieuczynienie tego uniemożliwia, co do zasady, uwzględnienie zgłoszonego żądania. . Tymczasem właśnie taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanym przypadku, ponieważ skarżąca w sposób lakoniczny ustosunkowała się do wezwania referendarza i w rezultacie przedstawione przez skarżącą w oświadczeniu i sprzeciwie okoliczności nie pozwalały na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej, a jedynie wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Przedstawiona sytuacja, jest tylko wycinkiem informacji, które nie pozwalają na obiektywną ocenę sytuacji materialnej strony a w konsekwencji na uznanie, czy zasadne jest przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Wskutek powyższego – w ocenie Sądu- fakt, że strona w toku postępowania albo całkowicie pomijała pewne informacje albo przedstawiała je w sposób ogólnikowy i wybiórczy istotnie podważało wiarygodność prezentowanej argumentacji. Nieudzielanie zatem przez stronę rzetelnych informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu, postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne i budzą wątpliwości, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez skarżącą były niewystarczające do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W rezultacie bowiem przedstawiając swoją sytuację majątkową koncentrowała się jedynie na dobranych wybiórczo fragmentach, akcentując te z nich, które - w jej ocenie - mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji finansowej (m.in. brak pracy, zajęcia komornicze, zawieszenie działalności gospodarczej ). Ponadto, skarżąca utrzymując, iż wraz z mężem nie osiągają żadnych dochodów, nie posiadają żadnych oszczędności, mają na utrzymaniu dwójkę dzieci, lakonicznie wyjaśnia, że otrzymuje pomoc doraźną od rodziców i teściów jednocześnie nie wskazuje w żaden sposób skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie i na jakim poziomie kształtują się jej wydatki i w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od rodziny. Zatem mimo iż Sąd nie kwestionuje obciążeń finansowych strony i związanych z tym trudności (zajęcia rachunków bankowych, brak pracy, brak środków na spłatę kredytów), to wobec niejasności dotyczących przychodów skarżącej i jej męża i aktualnych źródeł utrzymania, ocenia jako niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej strony. Podkreślić bowiem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia wszystkich żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.