II SA/Wr 1/11

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.i B. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia ... w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzewa postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 100 zł (sto złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 1.493 zł, skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzą z trójką pełnoletnich, studiujących córek; utrzymują się (660, 59 zł) z gospodarstwa rolnego (9, 39 ha) prowadzonego przez skarżącego i korzystają z pomocy finansowej matki skarżącej. Poinformowali, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza (sklep) nie przynosi dochodu, a swoje wydatki określili następująco: składka do KRUS- 107 zł; opłata za telefon- 87, 55 zł; za energię elektryczną- 88, 63 zł; podatek rolny- 91, 25 zł; za telewizję cyfrową- 19, 90 zł; za wodę – 6, 96 zł; koszt dojazdu do W. córki J. - 193, 01 zł; koszt wynajmu mieszkania i wyżywienia córek A. i N. - 500 zł. W piśmie z dnia 6 lutego 2011 r. skarżący oświadczyli, że znajdująca się na ich rachunku bankowym kwota 500 zł, to jedyne ich oszczędności lokowane na wypadek choroby któregoś z członków rodziny. Z kolei dotacja na gospodarstwo rolne otrzymana z Unii Europejskiej (decyzja z dnia 16 listopada 2010 r.) wynosi 5.123, 42 zł ale według skarżących przeznaczają ją w całości na zakup oleju napędowego, nawozów, oprysków i wynajęcie maszyn. Dodali, że uzyskiwana przez córki od ich babci pomoc finansowa to kwoty 50-100 zł; a otrzymywane przez córki stypendia socjalne i naukowe łącznie wynoszą 3.129 zł, przy czym czesne na studia córki J. wynosi rocznie 6.100 zł + koszty związane z nauką na A.; pozostałe córki z kolei ponoszą następujące wydatki: 700 zł za wynajem pokoju, 40 zł za bilet miejski, inne wydatki związane ze studiowaniem. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Wniosek tylko częściowo zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Istotne jest przy tym to, że niektórych ze wskazanych przez skarżących wydatków nie można uznać za niezbędne np. opłata za telewizję cyfrową czy opłata za telefon. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżących kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpią oni środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Mając na uwadze wskazywane we wniosku wydatki Sąd za mało wiarygodny uznaje fakt, że rodzina skarżących utrzymuje się jedynie z dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego w wysokości 660 zł, z niewielkiej pomocy otrzymywanej od matki skarżącej i uczelnianych stypendiów. Nie przekonuje Sądu także podnoszona we wniosku argumentacja mająca uzasadnić prowadzenie przez skarżącą działalności gospodarczej permanentnie nie przynoszącej dochodu. Wskazać również należy na nierzetelność informacji przedstawionych przez skarżących, a dotyczących np. wysokości kosztów studiowania ponoszonych przez córki N. i A. - we wniosku skarżący wskazywali, że na wynajem pokoju i wyżywienie ponoszą one łącznie koszty w wysokości 500 zł, gdy tymczasem w piśmie z dnia 6 lutego 2011 r. skarżący oświadczyli, że każda z nich za samo wynajęcie pokoju płaci 700 zł. Dotyczy to również systemu studiów podjętych córkę J.. Ze znajdujących się w aktach zaświadczeń wynika, że wbrew twierdzeniom skarżących odbywa on uzupełniające studia w systemie niestacjonarnym, a zatem nie istnieją przeszkody aby podjęła ona pracę zarobkową, tym bardziej, że podjęte studia maja charakter uzupełniający, czesne za nie jest wysokie a córka ukończyła już 24 lata. Dodać należy, że nieuzasadnione jest również przeświadczenie skarżących, iż posiadane przez nich oszczędności w wysokości 500 zł nie mogą "ruszyć", bo środki te mają inne przeznaczenie. Dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy taka argumentacja pozostaje bez znaczenia. Tego rodzaju wniosek oceniany jest jedynie w oparciu o kryterium istnienia lub braku zdolności finansowej wnioskodawcy i badanie to odbywa się przez obiektywne zestawie faktycznych możliwości pozyskania środków finansowych przez wnioskodawcę (np. stały dochód, oszczędności, pożyczka itd.) z wysokością ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków (w tym wysokością należnych na danym etapie postępowania kosztów sądowych). Wskazana przez skarżących okoliczność (rezerwa na wypadek choroby) nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej uszczuplenie im posiadanych oszczędności w celu opłacenia kosztów postępowania prowadzonego z ich inicjatywy i w ich interesie. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.