II SA/Wr 1021/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Asesor WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant Magdalena Domańska-Byskosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2006r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego; I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania E. S. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. z dnia [...]r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł w [...]roku z powodu braku środków finansowych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 3 i 4, art. 4 ust. 1, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /tj. Dz.U. 1998 Nr 64, poz. 414 z późn. zm/ utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że E. S. pismem z dnia [...]r. zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. z wnioskiem o przyznanie zasiłku minimum socjalnego w kocie [...] zł w miesiącu [...]r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z., po wyznaczeniu przez Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dania [...]r. nr [...] dodatkowego terminu załatwienia sprawy, decyzją z dnia [...] roku nr [...] odmówił E. S. przyznania zasiłku celowego w kwocie [...] zł z powodu braku środków finansowych. Od decyzji wniósł odwołanie E. S., domagając się wypłacenia zasiłku w kwocie [...] zł oraz zadośćuczynienia wyrządzonej krzywdy psychicznej w kwocie [...]zł. W toku postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że E. S. w dniu [...]roku zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku /umowa o pracę wygasła [...]r./. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]r. wynikało, że strona jest osobą samotnie gospodarującą i nie posiada stałego dochodu. W tym stanie rzeczy Kolegium Odwoławcze zważyło: Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej. Pomoc społeczna może mieć między innymi stosownie do art. 32 ust. 1 powołanej ustawy formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego. Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej określone zostały w przepisie art. 4 ust. 1 omawianej ustawy. Stosownie do powyższego przepisu, prawo doświadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w pierwszej połowie 2001 roku przysługiwało osobom i rodzinom nie przekroczył: - na osobę samotnie gospodarującą :- 401 zł - na pierwszą osobę w rodzinie - 364 zł, - na druga i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat - 256 zł, - na każdą osobę w rodzinie poniżej 15 lat - 183 zł. przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11 ustawy tj. ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, potrzeby ochrony macierzyństwa, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej choroby, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych i wielodzietnych, alkoholizmu lub narkomani, trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na zasadzie powszechności. Przepis art. 2 ust. 2 ustawy stanowi, że celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisu tego wynika ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej - mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania . Należy zauważyć , że w myśl art. 2 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, inaczej mówiąc, możliwe do spełnienia jest tylko to, na co pozwalają środki. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Ośrodek Pomocy Społecznej w pierwszym kwartale 2001 roku dysponował bardzo ograniczonymi środkami pieniężnymi, które pozwoliły na przyznanie zasiłków celowych tylko w lutym i w tym czasie strona także otrzymała zasiłek celowy w wysokości [...] zł. Ponadto Kolegium Odwoławcze zauważa, iż żądanie strony zwarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a dotyczące przyznania zadośćuczynienia w wysokości [...]zł za wyrządzoną krzywdę nie może być rozpatrzone w drodze postępowania administracyjnego. Strona może wystąpić z roszczeniem o zadośćuczynienie do sądu powszechnego w drodze powództwa cywilnego. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o przyznanie zasiłku celowego w formie pieniężnej oraz zadośćuczynienie za wyrządzoną krzywdę psychiczną, moralną, upokorzenie, zlekceważenie, naruszenie godności przez celowe niewydanie decyzji. Podniósł, że po dwóch latach postępowania administracyjnego odmówiono mu zasiłku celowego w kwocie [...] zł mimo, iż spełniał warunki do przyznania tej pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004r. właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów /w tym wypadku decyzji administracyjnej/ zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /tj. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414/. Pomoc społeczna może mieć m.in. stosownie do art. 32 powołanej ustawy formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie lub całość kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego. Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały określone w przepisie art. 4 ustawy o pomocy społecznej przy uwzględnieniu waloryzacji przewidzianej w art. 35 a cyt. ustawy. Stosownie do powyższego przepisu, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwot w nim wymienionych, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11 ustawy tj. ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, potrzeby ochrony macierzyństwa, bezrobocia, niepełnosprawności długotrwałej choroby, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych i wielodzietnych, alkoholizmu lub narkomanii, trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Decyzje w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wydawane są w postępowaniu regulowanym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organy administracyjne prowadzące postępowanie mają mieć obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, ażeby należycie ustalić stan faktyczny tj. zgodnie z rzeczywistością /art. 7 i 77 kpa/. Powyższy obowiązek dotyczy zatem nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba zainteresowana w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, ażeby przyznać jej świadczenie, ale również i postępowania dotyczącego pozostałych okoliczności, decydujących o odmowie przyznania pomocy. Załatwienie sprawy indywidualnej, w formie decyzji administracyjnej, następuje na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej podjęcia. Wnioskiem z dnia [...]r. skarżący zwrócił się do organu pomocy społecznej o przyznanie zasiłku "minimum socjalnego w kwocie [...] zł" w [...]r. /w aktach wniosku brak/ a decyzje obu instancji wydano w [...]r. W uzasadnieniu tych decyzji powołano się na aktualizację wywiadu środowiskowego z dnia [...]r. z którego wynikało, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą i nie posiada stałego dochodu. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazano, iż Ośrodek Pomocy Społecznej w pierwszym kwartale 2001r. dysponował ograniczonymi środkami finansowymi i dlatego tylko raz wypłacono zasiłki celowe. Przeszło dwuletni okres jaki upłynął między datą wniesienia wniosku i datą załatwienia tej sprawy nakazywał organowi pomocy społecznej ustalić na nowo jej stan faktyczny. W rozważanej sprawie organ administracyjny przed podjęciem decyzji powinien przeprowadzić aktualizację wywiadu środowiskowego /art. 43 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej/ ewentualnie dokonać innych ustaleń jakich potrzeba mogła się wyłonić w trakcie postępowania oraz jego oceny /art. 7, art. 77 § 1 kpa/. Ustalenia poczynione w trakcie postępowania oraz ocena, czy zachodzą przewidziane przepisami warunki do przyznania wnioskowanej formy pomocy, powinny były znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji opartej właśnie na tych ustaleniach /art. 107 § 3 kpa/. Tego jednakże zabrakło. Tym samym naruszono przepisy art. 7 i art. 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji naruszyły prawo w stopniu wymagającym usunięcia ich w obrotu prawnego. Stąd też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ orzeczono jak w sentencji. Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż decyzja odmowna zasadniczo nie nadaje się do wykonania /art. 152 – Prawo o postępowaniu /../. Skarżący wniósł o przyznanie z pomocy społecznej świadczenia w wysokości [...] zł. Podkreślić zatem trzeba, iż zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, przyznawanym stosownie do posiadanych przez organ pomocy społecznej możliwości finansowych. Określenie wysokości zasiłku dokonuje więc w konkretnej sprawie organ pomocy społecznej przy uwzględnieniu sytuacji życiowej strony, jej własnych możliwości w dążeniu do poprawy swojej sytuacji majątkowej a także możliwości finansowych organu. Świadczenia przyznawane w ramach zasiłku celowego nie mają charakteru roszczeniowego. W skardze skarżący zgłosił żądanie przyznania zadośćuczynienia. Przepis art. 3 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania spraw, które nie zostały enumeratywnie wymienione w powyższym unormowaniu. W szczególności Sąd nie jest władny do rozpoznania sprawy zadośćuczynienia.