II SA/Wr 1022/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA - Henryk Ożóg Sędzia WSA – Lidia Serwiniowska (spr.) Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 1 marca 2007r. sprawy ze skargi E. S. na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku celowego na zakup 1 tony opału I. uchyla decyzję I i II instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata P. K. K. kwotę 292,80 (słownie: dwustu dziewięćdziesięciu dwu 80/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] Nr[...], na podstawie art. 104 kpa oraz art. 32 i art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. Nr 64, poz. 414 ze zm./, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. odmówił przyznania E. S. zasiłku celowego w postaci l tony opału z powodu braku środków na ten cel. W motywach rozstrzygnięcia organ orzekający podał, że zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej przyznawanie zasiłków celowych i pomocy rzeczowej należy do zadań własnych gminy. Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych, w tym również na zakup opału. Przesłanką pozwalającą na przyznanie tego zasiłku jest spełnienie przez ubiegającego się warunku kryterium dochodowego określonego w art. 4 tej ustawy, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w jej art. 3 pkt 2-11, między innymi bezrobocia. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego od dnia [...] E. S. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do otrzymywania zasiłku. Mieszka w lokalu, którego głównym najemcą jest jego matka – W. S. Jednakże w oświadczeniu z dnia [...] podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uważa, że ponieważ spełnia wymogi określone art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek mu się bezwzględnie należy. Zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym ("może zostać przyznany zasiłek celowy"), przyznawanym nie tylko z uwagi na niewątpliwe potrzeby i uprawnienia, ale przyznawanym również w miarę posiadanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej środków finansowych. Determinowane jest to ilością pieniędzy otrzymywanych z budżetu gminy. Trzeba jeszcze raz podkreślić, że spełnienie wymagań do otrzymania zasiłku celowego nie oznacza automatyzmu w jego przyznawaniu, gdyż świadczenie to nie ma charakteru obowiązkowego (wyrok NSA z dnia 22 lutego 1995r. sygn. akt SA/Gd 2497/94 i z dnia 2 lutego 1999r., sygn. akt SA/Ka 1573/98 nie publ.). Na początku [...], po opłaceniu obiadów w szkołach dla najuboższych dzieci (ok. 150 dzieci) oraz usług opiekuńczych (ok. 45 środowisk), Ośrodkowi pozostała bardzo niewielka kwota na zasiłki celowe. Dlatego też w pierwszym kwartale [...] tylko raz – dnia [...], wypłacił zasiłki celowe. W tym terminie również i E. S. otrzymał zasiłek celowy w kwocie [...] zł, który był adekwatny do możliwości finansowych Ośrodka. W odwołaniu od powyższej decyzji E. S. wskazał, że wyjaśnienia w niej zawarte są nie do przyjęcia, a sam fakt wydania decyzji po tak długim okresie wymowny i świadczy o czym innym niż twierdzi Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej. Stwierdził, że został narażony na utratę zdrowia z powodu braku opału oraz na stres, upokorzenie, zlekceważenie, naruszenie godności przez celowe niewydanie decyzji w ustawowym terminie. Zarzucił, że zachowanie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej jest skrajnie patologiczne i niemoralne. Zażądał 1 tony węgla oraz zadośćuczynienia za krzywdę w kwocie [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2 - 4, art. 4 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm./, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu wskazało, iż z akt sprawy wynika, że E. S. jest osobą samotnie gospodarującą, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w K., bez prawa do zasiłku. Z tego wynika, że spełnia on ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie zasiłku celowego w formie niepieniężnej, tj. l tony opału, lecz pomoc ta nie została mu udzielona. Zasiłek celowy należy do grupy świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej o charakterze uznaniowym. Przyznanie tego rodzaju pomocy uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego przy zaistnieniu jednej z dysfunkcji określonych w art. 3 pkt 2-11 ustawy o pomocy społecznej (sieroctwa, bezdomności, potrzeby ochrony macierzyństwa, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej choroby, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, alkoholizmu lub narkomanii, trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego, klęski żywiołowej lub ekologicznej). Przyznanie zasiłku celowego ma służyć zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych, które przykładowo zostały wymienione w art. 32 tej ustawy. Z kolei jej art. 2 ust. 4 ustanawia ogólną zasadę, według której potrzeby korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Z akt sprawy wynika, że Ośrodek Pomocy Społecznej w P. Z. w pierwszym kwartale [...]r. dysponował bardzo ograniczonymi środkami finansowymi, których po opłaceniu obiadów w szkołach dla najuboższych dzieci oraz usług opiekuńczych, pozostała bardzo niewielka kwota, umożliwiająca przyznanie zasiłków celowych tylko raz w kwartale (w [...]) w średniej wysokości [...] zł. Zasiłek taki E. S. otrzymał. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. Ponadto zauważył, iż żądanie strony zwarte w odwołaniu, dotyczące przyznania zadośćuczynienia w wysokości [...] zł za wyrządzoną krzywdę nie może być rozpatrzone w drodze postępowania administracyjnego. Strona może wystąpić z roszczeniem o zadośćuczynienie do sądu powszechnego w drodze powództwa cywilnego. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o przyznanie zasiłku celowego w naturze, tj. 1 tony węgla oraz zadośćuczynienie za wyrządzoną krzywdę psychiczną, moralną, upokorzenie, zlekceważenie, naruszenie godności przez celowe niewydanie decyzji. Podniósł, że po dwóch latach postępowania administracyjnego odmówiono mu wyżej wskazanego zasiłku celowego na ogrzanie mieszkania mimo, iż spełniał warunki do przyznania tego rodzaju pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów /w tym wypadku decyzji administracyjnej/ zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /tj. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414/. Pomoc społeczna może mieć m.in. stosownie do art. 32 powołanej ustawy formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że nie ma ono charakteru zamkniętego. Decyzje w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wydawane są w postępowaniu regulowanym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organy administracyjne prowadzące postępowanie mają więc obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, ażeby należycie ustalić stan faktyczny, tj. zgodnie z rzeczywistością /art. 7 i 77 kpa/. Powyższy obowiązek dotyczy zatem nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba zainteresowana w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, ażeby przyznać jej świadczenie, ale również i postępowania dotyczącego pozostałych okoliczności, decydujących o odmowie przyznania pomocy. Załatwienie sprawy indywidualnej, w formie decyzji administracyjnej, następuje na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej podjęcia. Wnioskiem z dnia [...] skarżący zwrócił się do organu pomocy społecznej o przyznanie zasiłku w formie 1 tony opału na ogrzanie mieszkania. Decyzje obydwu instancji wydano zaś w [...]. W ich uzasadnieniu powołano się na okoliczności ustalone przy sporządzaniu aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia [...], z których wynika, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, nie posiadającą stałego dochodu i zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W związku z czym, spełnia przesłanki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, jednakże z uwagi na brak stosownych środków, pomoc nie została mu udzielona. W myśl art. 43 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (rodzinnego) lub jego aktualizacji, dokonywanej nie rzadziej niż co 6 miesięcy. (...) Przeszło dwuletni okres, jaki upłynął między datą wniesienia wniosku i datą załatwienia sprawy nakazywał organowi pomocy społecznej ustalić na nowo jej stan faktyczny. Przed podjęciem decyzji, stosownie do wyżej powołanego przepisu ustawy o pomocy społecznej, organ winien przeprowadzić aktualizację wywiadu środowiskowego. Zauważyć trzeba, że co prawda w aktach niniejszej sprawy znajduje się aktualizacja wywiadu środowiskowego z dnia [...], jednakże została ona sporządzona na potrzeby innego postępowania administracyjnego, którego E. S. jest stroną. Skoro zatem organ orzekający dokonał takiej aktualizacji w innym postępowaniu, nic nie stało na przeszkodzie aby podobnie postąpił w rozważanej sprawie. Tak więc, nieuzasadnionym było powoływanie się na okoliczności wynikające z aktualizacji wywiadu z dnia [...], tym bardziej, że ustalenia dokonane w dniu [...] potwierdzają zmianę sytuacji bytowej skarżącego. Odnośnie zgłoszonego w skardze żądania przyznania zadośćuczynienia wskazać należy, iż w przepis art. 3 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania spraw, które nie zostały enumeratywnie wymienione w powyższym unormowaniu. W szczególności Sąd nie jest władny do rozpoznania sprawy zadośćuczynienia. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji naruszyły prawo w stopniu wymagającym usunięcia ich w obrotu prawnego. Stąd też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach znajduje oparcie w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. Nr 163, poz. 1348/ w związku z art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż decyzja odmowna zasadniczo nie nadaje się do wykonania /art. 152 – tej ustawy/.