II SA/Wr 103/11

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia ... w przedmiocie stwierdzenia wykonania obowiązku postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 100 zł (sto złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzi z 53- letnim synem, jedynym ich dochodem jest świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 2.450 zł, a ich wydatki kształtują się następująco: opłata za energię elektryczną- 276, 61 zł; za gaz- - 539 zł; za wodę i ścieki- 400 zł; za wywóz śmieci- 52, 98 zł; koszt lekarstw- 300 zł; koszt pieluch- 100 zł; ubezpieczenie syna- 243, 39 zł. Z nadesłanych w dniu 29 marca 2011 r. dokumentów wynika, że wysokość wydatków w stosunku do ww. zmieniła się następująco: opłata za wodę- 166, 10 zł; za energię elektryczną- 249, 95 zł; wydatki: na pieluchy, lekarstwa i środki higieny- ok. 200 zł; za telefon- 186, 78 zł; wydatek na ochronę mienia- 86, 10 zł. Nadto z dokumentacji wynika, że syn skarżącego jest częściowo ubezwłasnowolniony ale nie orzeczono wobec niego niezdolności do pracy. Świadczenie emerytalne skarżącego wynosi 2.540, 70 zł. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Wniosek tylko częściowo zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Przy czym podkreślić należy, iż istotne przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy są jedynie aktualne, niezbędne miesięczne wydatki skarżącego (takiego statusu nie mają więc koszty ponoszone przez skarżącego na ochronę mienia, ubezpieczenia jego syna czy opłaty za media z poprzednich miesięcy). Zauważyć także trzeba, iż wysokość wydatków na poszczególne media i telefon– jak na dwuosobowe gospodarstwo domowe- jest znacząca i może świadczyć o nieekonomicznym korzystaniu z nich. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony nienależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Można mieć wątpliwości czy przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa skarżącego jest tylko następstwem niezawinionych przez niego zdarzeń. Skarżący ma prawo łożyć na utrzymanie dorosłego syna, nie mniej w sytuacji, gdy ten syn dobrowolnie nie poszukuje źródła dochodu (chociaż jest częściowo ubezwłasnowolniony to nie ma stwierdzonych przeciwwskazań lekarskich do podjęcia zatrudnienia), to taka okoliczność nie może być przesłanką uwzględnienia wniosku. Ustosunkowując się z kolei do wniosku o ustanowienie radcy prawnego podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.